»»

İmam Məhdinin (ə) səhabələri Peyğəmbər (s) səhabələrindən daha üstündür?

Son dövrlərdə vəhhabi kanallarının geniş şəkildə irəli sürdüyü bir şübhə vardır. Əslində bu şübhə onların saytlarında əvvəldən də mövcud idi.

Şübhə bundan ibarətdir: Siz şiələr İmam Məhdi əleyhissəlamın səhabələri ilə Peyğəmbər Səlləllahu ələyhi və Alihi və səlləmin səhabələri barədə ziddiyyətli mövqe tutursunuz.

Bu ziddiyyət nədən ibarətdir?

Deyirlər: Sizin böyük alimləriniz bildiriblər ki, əgər bir şəxs İmam Zamanın (ə) qeyb dövründə onunla görüşübsə, həmin şəxs imanın və etibarlılığın ən yüksək dərəcələrindən birinə sahibdir. Amma Peyğəmbər səlavatullah haqqında eyni sözü demirsiniz. Halbuki Peyğəmbərin məqamı şübhəsiz ki, İmam Zamanın məqamından üstündür. O, məxluqatın ən şərəflisidir. Buna baxmayaraq, bir şəxsin Peyğəmbəri bir dəfə görməsi ilə onun ədalətli olduğunu qəbul etmirsiniz.

Sonra deyirlər: Amma öz alimlərinizdən biri deyib ki, qeyb dövründə İmam Zamanı (ə) bir dəfə görən şəxs imanın ən yüksək dərəcəsindədir.

Əllamə Mamaqaninin sözü.

Bu məsələdə Əllamə Şeyx Abdullah Mamaqaninin “Tənqihul-məqal fi elmir-rical” kitabına istinad edirlər. Əllamə Mamaqani hicri 1351-ci ildə vəfat edib. O, “Fəvaidur-ricaliyyə” bölməsində, iyirmi dördüncü faydada belə bir məsələni qeyd edir:

Bəzi ravilər vardır ki, onların etibarlı olması barədə xüsusi və açıq bir mətn yoxdur. Lakin onların müəyyən əməlləri və həyatlarında baş vermiş bəzi hadisələr var ki, həmin əlamətlər əsasında onların etibarlı olduğuna qəti hökm etmək olar.

Məsələn, Kərbəlada şəhid olmuş bir şəxs. Belə bir insanın etibarlılığının yüksək dərəcədə olduğunu qəbul edirik. Yaxud bir şəxs imamın vəkili olub. Məsələn, imam bir şəxsi Qum şəhərində öz vəkili təyin edib. Bu insan imamın vəkilidir. Yaxud dörd xüsusi naibdən biridir. Belə şəxslərin etibarlılığı yüksək dərəcədədir.

Əllamə Mamaqaninin qeyd etdiyi başqa əlamətlərdən biri də qeyb dövründə İmam Zamanın hüzuruna yetişməkdir. O, belə yazır:

“Bunlardan biri də kişinin Həzrət Höccəti – gözlənilən İmamı qeyb dövründə görmək şərəfinə nail olmasıdır.”

Sonra deyir: “Belə bir şəxsin ədalətin ən yüksək mərtəbəsində olduğuna şahidlik edirik.”

Nə üçün? Çünki, onun izahına əsasən, qeyb dövründə belə bir görüş yalnız nəfsini paklaşdırmış, qəlbini bütün rəzil sifətlərdən təmizləmiş və düşüncəsini çirkinliklərdən qorumuş şəxslərə nəsib olur. Yəni qeyb dövründə hər kəs İmam Zamanın (ə) hüzuruna çata bilməz. İmam Məhdi əleyhissəlam hər kəsi öz hüzuruna qəbul etmir.

Əgər bizim üçün qəti şəkildə sübuta yetirsə ki, məsələn, Əllamə Bəhrul-Ulum, Müqəddəs Ərdəbili, Əllamə Məclisi, Şeyx Ənsari və başqa şəxslər qeyb dövründə İmam Zamanla görüşüblər, Əllamə Mamaqaniyə görə bunun özü həmin şəxsin yüksək dərəcədə ədalət sahibi olmasına dəlildir.

Müxalifin iradı.

Burada vəhhabi tədqiqatçı belə irad edir:

— Nə üçün eyni sözü Peyğəmbər haqqında demirsiniz?

— Nə üçün demirsiniz ki, Peyğəmbəri görən hər kəs imanın ən yüksək dərəcəsindədir?

Sonra deyirlər: Biz də eyni şeyi deyirik. Kim Peyğəmbəri görüb, səhabə olubsa, onun yüksək məqamını qəbul edirik.

Bəziləri hətta səhabələri peyğəmbərlərdən sonra məxluqatın ən üstünləri hesab ediblər.

Sonra şiələrə deyirlər: Siz ziddiyyətə düşürsünüz. İmam Zamanı bir dəfə görən şəxsi yüksək dərəcədə ədalətli hesab edirsiniz, amma Peyğəmbəri bir dəfə görən şəxsin ədalətini qəbul etmirsiniz. Nə üçün?

Zahirdə baxanda bu, ziddiyyət kimi görünə bilər. İndi bu şübhəyə qısa şəkildə bir neçə cavab verəcəyik.

Biz bu məsələni “Kəlimə Təyyibə” kitabında daha ətraflı cavablandırmışıq. İstəyənlər oraya müraciət edə bilərlər. Burada isə müzakirənin xülasəsini təqdim edəcəyik.

Birinci cavab: Qeyb dövründə hər kəs İmam Zamanı görə bilməz.

Birinci məsələ budur ki, İmam Zamanın qeyb dövründə hər bir insan onun hüzuruna çata bilməz. Bu şərəfə yalnız çox xüsusi insanlar nail ola bilərlər. Bununla bağlı şiə kitablarından bir-iki rəvayət oxuyaq ki, qeyb dövründə İmam Zamanın hüzuruna çatan şəxsin hansı məqama sahib ola biləcəyi aydın olsun.

“əl-Kafi”də rəvayət.

Birinci rəvayət “əl-Kafi” kitabındadır. İshaq ibn Əmmar İmam Sadiq əleyhissəlamdan belə nəql edir: “Qaimin iki qeyb dövrü vardır. Onlardan biri qısa, digəri isə uzun olacaq.”

Birinci qeyb — yəni kiçik qeyb dövründə — onun yerini yalnız xüsusi şiələri bilirdilər. Yəni kiçik qeyb dövründə imamın harada olduğunu, onunla necə əlaqə yaratmağı hər kəs bilmirdi. Rəvayətdə daha sonra böyük qeyb barədə buyurulur ki, onun yerini yalnız onun xüsusi mövlaları bilərlər.

Yəni böyük qeyb dövründə hətta hər bir şiə, hətta müəyyən mənəvi məqama malik hər bir şəxs İmamın harada olduğunu bilmir. İmam Zamanın özünün müəyyən xüsusi mövlaları, xüsusi şəxsləri və yardımçıları vardır. O Həzrət bəzi insanları qeyb dövründə özünə xidmət edən, onunla əlaqəli olan şəxslər kimi seçə bilər. Deməli, İmam Zamanla görüşə bilmək üçün insan çox xüsusi bir məqama sahib olmalıdır.

Əhməd ibn İshaqın İmam Mehdi ilə görüşü.

Başqa bir rəvayət “Kəmalud-din” kitabında nəql olunub.

Əhməd ibn İshaq İmam Həsən Əskəri əleyhissəlamın yanına gedir və soruşur: Ey Allah Rəsulunun övladı! Sizdən sonrakı imam və xəlifə kimdir?

İmam Həsən Əskəri əleyhissəlam sürətlə yerindən qalxıb evin daxilinə keçir. Bir qədər sonra çiynində bir uşaqla geri qayıdır. Əhməd ibn İshaq deyir ki, uşağın üzü on dörd gecəlik ay kimi parlayırdı.

Sonra İmam Həsən Əskəri  buyurur: “Ey Əhməd ibn İshaq! Əgər sənin Allah yanında və Onun höccətləri yanında hörmətin olmasaydı, bu oğlumu sənə göstərməzdim.”

Yəni İmam  açıq şəkildə bildirir ki, nə üçün övladını ona göstərib? Çünki Əhməd ibn İshaqın Allah yanında və ilahi höccətlər yanında xüsusi məqamı vardı. Buna görə də ona İmam Məhdi əleyhissəlamı göstərdi.

Görüş İmamın seçimi ilə olur.

Deməli, birinci cavab budur: İstər kiçik qeyb, istərsə də böyük qeyb dövründə hər kəs İmam Zamanın görüşünə nail ola bilməz. İnsan nə qədər çalışsa da, İmam Zaman özü istəməsə, onu seçməsə və görüşə icazə verməsə, insan bu şərəfə nail ola bilməz. Beləliklə, bir şəxsin qeyb dövründə İmam Zamanın hüzuruna çatdığı bizim üçün qəti şəkildə sübuta yetərsə, anlayırıq ki, həmin şəxs adi insan olmayıb. O, İmam Zamanın xüsusi mövlalarından və xüsusi şəxslərindən biri olub. Buna görə də onun etibarlılığı çox yüksək səviyyədə qəbul edilir.

Bəs nə üçün Peyğəmbəri səlavatullah görən hər kəsi ədalətli hesab etmirik?

İkinci məsələyə keçək. Nə üçün biz Peyğəmbəri  görən hər bir insanın mütləq ədalətli olduğunu qəbul etmirik? Çünki Quran bunun əksini sübut edir. Quranda “Münafiqun” adlı surə vardır. Allah orada münafiqlərdən danışır.

“Tövbə” surəsində səhabələr və Peyğəmbərin  ətrafındakı bəzi şəxslərlə bağlı çox ciddi tənqidlər vardır. “Ənfal” surəsində də bu mövzuda müxtəlif ayələr nazil olub. Quran Peyğəmbərin  dövründə yaşayan müəyyən şəxslərin münafiq olduğunu açıq şəkildə bildirir.

Peyğəmbərin (s) ətrafında tanınmayan münafiqlər var idi.

Quranda hətta Allah Peyğəmbərinə bildirir ki, onun ətrafında elə münafiqlər vardır ki, sən onları tanımırsan.

Allah buyurur: “Ətrafınızdakı bədəvilər arasında münafiqlər vardır. Mədinə əhalisi arasında da nifaqda israr edənlər vardır. Sən onları tanımırsan, Biz onları tanıyırıq.”

Bu ayə açıq şəkildə göstərir ki, Peyğəmbərin dövründə, onun ətrafında və hətta Mədinədə yaşayan insanlar arasında münafiqlər mövcud idi. Münafiqi mən və sən zahirdən tanıya bilmərik. Hətta səhabələrin özləri də hər bir münafiqi tanıya bilmirdilər. Münafiq nifaqını qəlbində gizlədir. Allah onu tanıyır və lazım gəldikdə Peyğəmbərinə də bildirir. Deməli, təkcə Peyğəmbəri görmək bir şəxsin ədalətli olmasına kifayət etmir.

Hər bir səhabənin vəziyyəti ayrıca araşdırılmalıdır.

Biz buna görə bütün səhabələrin ədalətli olduğunu avtomatik şəkildə qəbul etmirik. Bizim üçün sübuta yetməlidir ki, bu şəxs kimdir. Onun davranışı necə olub? Təqva əhlidir, yoxsa münafiqdir? Etibarlılığına dair dəlil varmı? Əgər bir şəxsin etibarlılığı sübuta yetirsə, onu qəbul edirik. Bu baxımdan həmin şəxslərə digər insanlar kimi yanaşırıq. Bu mövqenin tam ədalətli və orta yol olduğunu hesab edirik. Nə bütün səhabələri kafir sayırıq, nə də hamısını istisnasız şəkildə ədalətli hesab edirik. Ədaləti bizim üçün sübuta yetən şəxsin ədalətini qəbul edirik. Ədaləti sübuta yetməyən şəxsi isə sırf Peyğəmbəri gördüyünə görə ədalətli saymırıq.

“Hucurat” surəsinin 6-cı ayəsi.

“Hucurat” surəsinin altıncı ayəsi də bu məsələdə açıq dəlillərdəndir.

Allah buyurur: “Ey iman gətirənlər! Əgər bir fasiq sizə bir xəbər gətirsə, onu araşdırın...”

Yəni bir fasiq gəlib sizə xəbər gətirirsə, onun sözünü dərhal qəbul etməyin. Əvvəlcə araşdırın. Çünki bilmədən bir qövmə zərər verə və sonra etdiyinizə görə peşman ola bilərsiniz. Məşhur nəqllərə əsasən, bu ayə Vəlid ibn Uqbə ilə əlaqələndirilir. Əhli-sünnənin böyük alimləri də ayənin nazil olma səbəbi barədə bunu qeyd ediblər. O, Peyğəmbərə yanlış xəbər gətirmişdi. Peyğəmbər həmin xəbərə əsasən bir qəbiləyə qarşı tədbir görmək istədikdə ayə nazil oldu və xəbər gətirənin fasiq olduğu bildirildi. Deməli, Peyğəmbərin dövründə yaşayan və onu birbaşa görən insanlar arasında da fasiq şəxslər olub. Bu, bütün səhabələrin avtomatik olaraq ədalətli sayıla bilməyəcəyinə dəlildir.

Peyğəmbəri görmək hamı üçün mümkün idi.

Beləliklə, Peyğəmbəri  görməklə qeyb dövründə İmam Zamanı görmək arasında əsaslı fərq vardır. Peyğəmbəri görmək hamı üçün mümkün idi. Ədalətli insan onu görə bilərdi. Fasiq onu görə bilərdi. Münafiq onu görə bilərdi. Mömin onu görə bilərdi. Hər kəs gəlib Peyğəmbərlə görüşə bilərdi. Buna görə təkcə “Peyğəmbəri görüb” demək həmin şəxsin ədalətli olduğunu sübut etmir.

Qeyb dövründə İmam Zamanla görüş isə belə deyil.

İmam Zaman məsələsi isə fərqlidir. Xüsusilə qeyb dövründə onunla görüş hər kəs üçün mümkün deyil. İstər kiçik qeyb, istər böyük qeyb dövründə yalnız xüsusi şəxslər belə bir görüşə nail ola bilirlər. Buna görə də əgər bizim üçün qəti şəkildə sübuta yetərsə ki, filan şiə qeyb dövründə İmam Zamanla görüşüb, həmin şəxsin çox yüksək səviyyədə etibarlı olmasını qəbul etmək üçün bu, mühüm bir əlamət sayılır.

Rəvayətlərin anlaşılmasında da fərqlər var idi.

Bundan başqa, Peyğəmbərin dövründə onu görən hər kəs eyni səviyyədə anlayış və hədisi düzgün qavrama qabiliyyətinə malik deyildi. Bəziləri münafiq deyildilər, amma Peyğəmbərin sözünü düzgün anlamırdılar. Bir söz eşidib başqa cür başa düşə bilərdilər. Hədislər arasında mövcud olan bəzi ixtilafların səbəblərindən biri də budur. Hətta “Səhih Buxari” və “Səhih Müslim”dəki bəzi rəvayətlərdə də ravilərin eşitdiklərini fərqli anlamaları və fərqli şəkildə nəql etmələri görünür. Deməli, Peyğəmbəri görmək insanın avtomatik şəkildə həm ədalətli, həm də hər bir rəvayəti düzgün anlayan şəxs olması mənasına gəlmir.

Nəticə.

Şübhə belə idi: Siz nə üçün İmam Zamanı  qeyb dövründə görən şəxsi yüksək dərəcədə ədalətli və etibarlı hesab edirsiniz, amma Peyğəmbəri görən bütün şəxslərin ədalətini qəbul etmirsiniz?

Cavab budur: Peyğəmbəri görmək hamı üçün mümkün idi. Mömin də görə bilərdi. Fasiq də görə bilərdi. Münafiq də görə bilərdi. Ədalətli də görə bilərdi. Peyğəmbərin hüzuruna gəlmək xüsusi mənəvi seçimə bağlı deyildi. Amma qeyb dövründə İmam Zamanı görmək belə deyil.

Xüsusilə kiçik və böyük qeyb dövründə yalnız xüsusi şəxslər və xüsusi mövlalar onun hüzuruna yetişə bilirlər. İmamın özü görüşə icazə verməlidir. Buna görə də bir şəxsin qeyb dövründə İmam Zamanla görüşməsi qəti şəkildə sübuta yetərsə, bu, həmin şəxsin yüksək mənəvi və əxlaqi məqama sahib olduğuna güclü dəlil kimi qəbul edilir. Deməli, iki məsələ arasında həqiqi ziddiyyət yoxdur. Çünki Peyğəmbəri görməyin şəraiti ilə qeyb dövründə İmam Zamanı görməyin şəraiti tamamilə fərqlidir.

 

- Seyid Muhəmməd Yəzdani 

 

Рейтинг

В этом разделе