Əhli-Sünnənin tarix, təfisr və hədis sahəsində məşhur alimlərindən olan Tabəri (ölüm tarixi: 310/923) öz kitablarında; “Tarix” və “Təfsir ət-Tabəri” Dar hədisini qeyd etmişdir.
Hədisin mühüm hissələrindən bir hissəsi belədir:
إن هذا أخي ووصى ووخليفتي فيكم
Bu (Əli) mənim qardaşım, vəsim və sizə xəlifəmdir.
Lakin maraqlı məqam budur ki, Tabərinin 2 fərqli kitabında, eyni ravilər vasitəsi ilə nəql etdiyi eyni mətndə, sırf Əli -ələyhissələm- ilə bağlı hissədə fərqliliklər var.
Tabəri “Tarix” kitabında yazır:
حَدَّثَنَا ابْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ: حدثنا سلمة، قال: حدثني محمد بن إسحاق، عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْمِنْهَالِ بن عمرو، عن عبد الله ابن الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، [عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هذه الآية على رسول الله ص: «وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ» ، دعانى رسول الله ص فَقَالَ لِي: يَا عَلِيُّ، إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُنْذِرَ عَشِيرَتِي الأَقْرَبِينَ،
فَضِقْتُ بِذَلِكَ ذَرْعًا، وَعَرَفْتُ أَنِّي مَتَى أُبَادِيهِمْ بِهَذَا الأَمْرِ أَرَى مِنْهُمْ مَا أَكْرَهُ، فَصَمَتُّ عليه حتى جاءني جبرئيل فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ، إِنَّكَ إِلا تَفْعَلْ مَا تُؤْمَرُ بِهِ يُعَذِّبْكَ رَبُّكَ، فَاصْنَعْ لَنَا صَاعًا من طعام، واجعل عليه رحل شَاةٍ، وَامْلأْ لَنَا عُسًّا مِنْ لَبَنٍ، ثُمَّ اجْمَعْ لِي بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ حَتَّى أُكَلِّمَهُمْ، وَأُبَلِّغَهُمْ مَا أُمِرْتُ بِهِ، فَفَعَلْتُ مَا أَمَرَنِي بِهِ ثُمَّ دَعَوْتُهُمْ لَهُ، وَهُمْ يَوْمَئِذٍ أَرْبَعُونَ رَجُلا، يَزِيدُونَ رَجُلا أَوْ يَنْقُصُونَهُ، فِيهِمْ أَعْمَامُهُ: أَبُو طَالِبٍ وَحَمْزَةُ وَالْعَبَّاسُ وَأَبُو لَهَبٍ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا إِلَيْهِ دَعَانِي بِالطَّعَامِ الَّذِي صَنَعْتُ لَهُمْ، فَجِئْتُ بِهِ، فَلَمَّا وَضَعْتُهُ تَنَاوَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص حِذْيَةً مِنَ اللَّحْمِ، فَشَقَّهَا بِأَسْنَانِهِ، ثُمَّ أَلْقَاهَا فِي نَوَاحِي الصَّحْفَةِ ثُمَّ قَالَ: خُذُوا بِسْمِ اللَّهِ، فَأَكَلَ الْقَوْمُ حَتَّى مَا لَهُمْ بِشَيْءٍ حَاجَةٌ وَمَا أَرَى إِلا مَوْضِعَ أَيْدِيهِمْ، وَايْمُ اللَّهِ الَّذِي نَفْسُ عَلِيٍّ بِيَدِهِ، وَإِنْ كَانَ الرَّجُلُ الْوَاحِدُ مِنْهُمْ لَيَأْكُلُ مَا قَدَّمْتُ لِجَمِيعِهِمْ ثُمَّ قَالَ: اسْقِ الْقَوْمَ، فَجِئْتُهُمْ بِذَلِكَ الْعُسِّ، فَشَرِبُوا مِنْهُ حَتَّى رُوُوا مِنْهُ جَمِيعًا، وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كَانَ الرَّجُلُ الْوَاحِدُ مِنْهُمْ لَيَشْرَبُ مثله، فلما اراد رسول الله ص أَنْ يُكَلِّمَهُمْ بَدَرَهُ أَبُو لَهَبٍ إِلَى الْكَلامِ، فقال: لهدما سَحَرَكُمْ صَاحِبُكُمْ! فَتَفَرَّقَ الْقَوْمُ وَلَمْ يُكَلِّمْهُمْ رَسُولُ الله ص، فَقَالَ: الْغَدَ يَا عَلِيُّ، إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ سَبَقَنِي إِلَى مَا قَدْ سَمِعْتَ مِنَ الْقَوْلِ، فَتَفَرَّقَ الْقَوْمُ قَبْلَ أَنْ أُكَلِّمَهُمْ، فَعُدَّ لَنَا مِنَ الطَّعَامِ بِمِثْلِ مَا صَنَعْتَ، ثُمَّ اجْمَعْهُمْ إِلَيَّ.
قَالَ: فَفَعَلْتُ، ثُمَّ جَمَعْتُهُمْ ثُمَّ دَعَانِي بِالطَّعَامِ فَقَرَّبْتُهُ لَهُمْ، فَفَعَلَ كَمَا فَعَلَ بِالأَمْسِ، فَأَكَلُوا حَتَّى مَا لَهُمْ بِشَيْءٍ حَاجَةٌ ثُمَّ قَالَ: اسْقِهِمْ، فَجِئْتُهُمْ بِذَلِكَ الْعُسِّ، فَشَرِبُوا حَتَّى رُوُوا مِنْهُ جَمِيعًا، ثُمَّ تَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص، فَقَالَ: يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ شَابًّا فِي الْعَرَبِ جَاءَ قَوْمَهُ
بِأَفْضَلَ مِمَّا قَدْ جِئْتُكُمْ بِهِ، إِنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِخَيْرِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَقَدْ أَمَرَنِي اللَّهُ تَعَالَى أَنْ أَدْعُوَكُمْ إِلَيْهِ، فَأَيُّكُمْ يُؤَازِرُنِي عَلَى هَذَا الأَمْرِ عَلَى أَنْ يَكُونَ أَخِي وَوَصِيِّي وَخَلِيفَتِي فِيكُمْ؟ قَالَ: فَأَحْجَمَ الْقَوْمُ عَنْهَا جَمِيعًا، وَقُلْتُ: وَإِنِّي لأَحْدَثُهُمْ سِنًّا، وَأَرْمَصُهُمْ عَيْنًا، وَأَعْظَمُهُمْ بَطْنًا، وَأَحْمَشُهُمْ سَاقًا، أَنَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَكُونُ وَزِيرَكَ عَلَيْهِ فَأَخَذَ بِرَقَبَتِي، ثُمَّ قَالَ: ان هذا أخي ووصى وَخَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا] قَالَ: فَقَامَ الْقَوْمُ يَضْحَكُونَ، وَيَقُولُونَ لأَبِي طَالِبٍ: قَدْ أَمَرَكَ أَنْ تَسْمَعَ لابْنِكَ وَتُطِيعَ.
Mənə ibni Humeyd danışdı, dedi: Mənə Sələmə danışdı, dedi: Əbdulğəffar b. Qasim mənə Munhil b. Amrdan, o Abdullah b. Harisdən, o da Abdullah b. Abbasdan, o da Əli b. Əbu Talibdən danışdı, dedi: “Ən yaxın qohumlarını xəbərdar et” (Şuəra 214) ayəsi nazil olduqda Rəsulullah s.a.a məni çağırdı və dedi: “Ey Əli, Allah mənə ən yaxın qohumlarımı xəbərdar etməyimi əmr etmişdir. Bu məni çox kədərləndirdi. Bilirdim ki, bu işdə onlarla qarşılaşsam xoşlamadığım bir şey görəcəm. Cəbrail yanıma gəlib “ey Məhəmməd əgər sənə əmr ediləni etməsən Rəbbin səni cəzalandıracaqdır” deyənə qədər susdum. Bizə bir qədər yemək, bir qab süd hazırla. Sonra Əbdul Muttalib oğullarını topla ki, onlarla danışım və mənə əmr olunanı onlara çatdırım.” (Rəsulullahın) mənə əmr etdiyini etdim, sonra onları dəvət etdim. Onlar o gün bir nəfər artıq və ya əskik olmaqla 40 nəfər idilər, aralarında əmiləri: Əbu Talib, Həmzə, Abbas və Əbu Ləhəb də var idi… (Rəsulullah) dedi: “Ey Əbdul Muttalib oğulları! Allaha and olsun ərəblər arasında öz qövmünə mənim sizə gətirdiyimdən daha xeyirli bir şey gətirən bir gənc tanımıram. Mən sizə dünya və axirət xeyri ilə gəlmişəm. Allah Təala mənim sizi ona dəvət etməyimi əmr etmişdir. Sizlərdən kim mənim qardaşım, vəsim və xəlifəm olmaq şərti ilə bu işdə mənə köməkçi olacaq?” (Əli) dedi: Qövm bütünlüklə ondan çəkindi və mən dedim: “Ey Allahın nəbisi! Mən sənin vəzirin olacağam.” (Rəsulullah) boynumdan tutdu və dedi: “Bu mənim qardaşım, vəsim və xəlifəmdir. Onu eşidin və tabe olun.” Qövm ayağa qalxdı və gülərək Əbu Talibə dedilər: “Sənə oğlunu eşidib ona tabe olmağı əmr etdi.”
Görüldüyü kimi bu kitabda hədis olduğu kimi qeyd edilmiş, Rəsulullahın s.a.a Əli haqqındaki sözləri olduğu kimi verilmişdir. Lakin Tabərinin bir başqa kitabı olan “Təfsir” kitabına baxdıqda isə eyni mətndə dəyişiklik görürük.
حدثنا ابن حميد ، قال : ثنا سلمة ، قال : ثني محمد بن إسحاق ، عن عبد الغفار بن القاسم ، عن المنهال بن عمرو ، عن عبد الله بن الحارث بن نوفل بن الحارث بن عبد المطلب ، عن عبد الله بن عباس ، عن علي بن أبي طالب : لما نزلت هذه الآية على رسول الله صلى الله عليه وسلم ( وأنذر عشيرتك الأقربين ) دعاني رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فقال لي : ” يا علي ، إن الله أمرني أن أنذر عشيرتي الأقربين ” ، قال : ” فضقت بذلك ذرعا ، وعرفت أني متى ما أنادهم بهذا الأمر أر منهم ما أكره ، فصمت حتى جاء جبرائيل ، فقال : يا محمد ، إنك إلا تفعل ما تؤمر به يعذبك ربك . فاصنع لنا صاعا من طعام ، واجعل عليه رجل شاة ، واملأ لنا عسا من لبن ، ثم اجمع لي بني عبد المطلب ، حتى أكلمهم ، وأبلغهم ما أمرت به ” ، ففعلت ما أمرني به ، ثم دعوتهم له ، وهم يومئذ أربعون رجلا يزيدون رجلا أو ينقصونه ، فيهم أعمامه : أبو طالب ، وحمزة ، والعباس ، وأبو لهب ; فلما اجتمعوا إليه دعاني بالطعام الذي صنعت لهم ، فجئت به . فلما وضعته تناول رسول الله صلى الله عليه وسلم حذية من اللحم فشقها بأسنانه ، ثم ألقاها في نواحي الصحفة ، قال : ” خذوا باسم الله ” ، فأكل القوم حتى ما لهم بشيء حاجة ، وما أرى إلا مواضع أيديهم ; وايم الله الذي نفس علي بيده إن كان الرجل الواحد ليأكل ما قدمت لجميعهم ، ثم قال : ” اسق الناس ” ، فجئتهم بذلك العس ، فشربوا حتى رووا منه جميعا ، وايم الله إن كان الرجل الواحد منهم ليشرب مثله ; فلما أراد رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يكلمهم ، بدره أبو لهب إلى الكلام ، فقال : لهد ما سحركم به صاحبكم ، فتفرق القوم ولم يكلمهم رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فقال : ” الغد يا علي ، إن هذا الرجل قد سبقني إلى ما قد سمعت من القول ، فتفرق القوم قبل أن أكلمهم فأعد لنا من الطعام مثل الذي صنعت ، ثم اجمعهم لي ” ، قال : ففعلت ثم جمعتهم ، ثم دعاني بالطعام ، فقربته لهم ، ففعل كما فعل بالأمس ، فأكلوا حتى ما لهم بشيء حاجة ، قال : ” اسقهم ” ، فجئتهم بذلك العس فشربوا حتى رووا منه جميعا ، ثم تكلم رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فقال : ” يا بني عبد المطلب ، إني والله ما أعلم شابا في العرب جاء قومه بأفضل مما جئتكم به ، إني قد جئتكم بخير الدنيا والآخرة ، وقد أمرني الله أن أدعوكم إليه ، فأيكم يؤازرني على هذا الأمر ، على أن يكون أخي ” وكذا وكذا ؟ قال : فأحجم القوم عنها جميعا ، وقلت وإني لأحدثهم سنا ، وأرمصهم عينا ، وأعظمهم بطنا ، وأخمشهم ساقا . أنا يا نبي الله أكون وزيرك ، فأخذ برقبتي ، ثم قال : ” إن هذا أخي ” وكذا وكذا ، ” فاسمعوا له وأطيعوا ” ، قال : فقام القوم يضحكون ، ويقولون لأبي طالب : قد أمرك أن تسمع لابنك وتطيع ! .
Mənə ibni Humeyd danışdı, dedi: Mənə Sələmə danışdı, dedi: Əbdulğəffar b. Qasim mənə Munhil b. Amrdan, o Abdullah b. Harisdən, o da Abdullah b. Abbasdan, o da Əli b. Əbu Talibdən danışdı, dedi: “Ən yaxın qohumlarını xəbərdar et” (Şuəra 214) ayəsi nazil olduqda Rəsulullah s.a.a məni çağırdı və dedi: “Ey Əli, Allah mənə ən yaxın qohumlarımı xəbərdar etməyimi əmr etmişdir. Bu məni çox kədərləndirdi. Bilirdim ki, bu işdə onlarla qarşılaşsam xoşlamadığım bir şey görəcəm. Cəbrail yanıma gəlib “ey Məhəmməd əgər sənə əmr ediləni etməsən Rəbbin səni cəzalandıracaqdır” deyənə qədər susdum. Bizə bir qədər yemək, bir qab süd hazırla. Sonra Əbdul Muttalib oğullarını topla ki, onlarla danışım və mənə əmr olunanı onlara çatdırım.” (Rəsulullahın) mənə əmr etdiyini etdim, sonra onları dəvət etdim. Onlar o gün bir nəfər artıq və ya əskik olmaqla 40 nəfər idilər, aralarında əmiləri: Əbu Talib, Həmzə, Abbas və Əbu Ləhəb də var idi… (Rəsulullah) dedi: “Ey Əbdul Muttalib oğulları! Allaha and olsun ərəblər arasında öz qövmünə mənim sizə gətirdiyimdən daha xeyirli bir şey gətirən bir gənc tanımıram. Mən sizə dünya və axirət xeyri ilə gəlmişəm. Allah Təala mənim sizi ona dəvət etməyimi əmr etmişdir. Sizlərdən kim mənim qardaşım, və belə-belə olmaq şərti ilə bu işdə mənə köməkçi olacaq?” (Əli) dedi: Qövm bütünlüklə ondan çəkindi və mən dedim: “Ey Allahın nəbisi! Mən sənin vəzirin olacağam.” (Rəsulullah) boynumdan tutdu və dedi: “Bu mənim qardaşım və belə-belədir. Onu eşidin və tabe olun.” Qövm ayağa qalxdı və gülərək Əbu Talibə dedilər: “Sənə oğlunu eşidib ona tabe olmağı əmr etdi.”
(c) nasibilar.wordpress.com