Səmavi dinlər arasında araşdırma və müqayisəli tədqiqat apardıqdan sonra Munirəddin sünni məzhəbinə əsasən İslamı qəbul etmiş, daha sonra Argentinaya hicrət edərək Tövhid məscidində təhsil almışdır.

«Şiələr Əlini Peyğəmbərdən üstün tuturlar» böhtanına cavab

Munirəddin əvvəlcə şiələrin İmam Əlini (ə) Allahın Rəsulundan (s) üstün tutduqlarına inanırdı. Lakin sonradan bu fikrin şiəliyin nüfuzuna xələl gətirmək məqsədilə yayılmış yalan bir iddiadan başqa bir şey olmadığını aşkar etdi. Bu, yeni bir hadisə də deyildi. İslam tarixinin ilk dövrlərindən etibarən Əməvilərin və onların davamçılarının üsullarından biri bu cür şübhə və mübahisələri yaymaq olmuşdur.

Mətnə görə, bu yanaşma İbn Teymiyyənin Səqəleyn hədisinə münasibətində, xüsusilə də hədisin aşağıdakı hissəsini necə dəyərləndirməsində aydın şəkildə görünür:

«Onlar hovuzun (əl-Hovz) kənarında mənim yanıma gələnədək bir-birindən ayrılmayacaqlar».

İbn Teymiyyə belə deyir:

«Onun “Mənim itrətim və Əhli-beytim; onlar hovuzun kənarında mənim yanıma gələnədək bir-birindən ayrılmayacaqlar” sözünə gəlincə, bu hədisi Tirmizi rəvayət etmişdir. Əhməd ibn Hənbəldən bu hissə barədə soruşulmuş və o, onu zəif hesab etmişdir. Bir sıra alimlər də bu hissəni zəif sayaraq onun səhih olmadığını bildirmişlər». (1)

Halbuki hədisin bu hissəsi ən mühüm məqamlardan biri hesab olunur. Çünki mətnə görə, bu hissə etiqadi və metodoloji baxımdan mühüm nəticələr doğurur.

Etiraz: «Müsnəd»in haşiyəli nəşri və hədisin bu hissəsinin zəif hesab edilməsi

Əhməd ibn Hənbəlin «Müsnəd» əsərinə müraciət etdikdə, əsərin təhqiqçisi Şüeyb əl-Ərnəut hədisi qeyd etdikdən sonra belə yazır:

«Hədis şahid rəvayətləri ilə səhihdir. Yalnız “Onlar hovuzun kənarında mənim yanıma gələnədək bir-birindən ayrılmayacaqlar” cümləsi istisnadır. Bu rəvayətin sənədi zəifdir. Ətiyyə – yəni İbn Səd əl-Əvfi – zəif ravi hesab olunur». (2)

Beləliklə, mətnə əsasən, o da bu hissəni sabit hesab etməməkdə İbn Teymiyyənin mövqeyi ilə eyni fikirdədir.

Cavab: Əhməd ibn Hənbəlin mövqeyi və hədisin «Müsnəd» əsərindəki yeri

Mətn bildirir ki, Əhməd ibn Hənbəlin özünə müraciət etdikdə onun Səqəleyn hədisini «Müsnəd» əsərində bir neçə yerdə qeyd etdiyini görürük. (3)

Əlbani Hənbəl ibn İshaqın belə dediyini nəql edir:

«Əmim məni, Salehi və Abdullahı – İmam Əhmədin oğlunu – bir yerə topladı və bizə “Müsnəd” əsərini oxudu. Sonra dedi: “Mən bu kitabı tərtib etmiş və onu yeddi yüz əlli mindən çox rəvayət arasından seçmişəm. Müsəlmanlar Allah Rəsulundan (s) nəql olunan bir hədis barədə ixtilafa düşdükdə bu kitaba müraciət etsinlər. Əgər həmin hədis burada varsa, deməli, o, dəlildir. Əgər burada yoxdursa, deməli, dəlil hesab olunmur”». (4)

Mətnin irəli sürdüyü məntiqə əsasən, «Onlar bir-birindən ayrılmayacaqlar...» ifadəsinin səhihliyi barədə ixtilaf mövcuddur. Bu hissə isə «Müsnəd» əsərində dəfələrlə və müxtəlif sənədlərlə nəql edilmişdir. Belə olan halda, Əhməd ibn Hənbələ aid edilən qaydaya əsasən, həmin hədis höccət və dəlil olmalıdır.

Mətn burada belə bir sual ortaya qoyur: İbn Teymiyyə necə olur ki, Əhməd ibn Hənbələ bu hissəni zəif hesab etmək fikrini aid edir, halbuki Əhməd ibn Hənbəl həmin hədisi əsərində dəfələrlə nəql etmişdir?

İbn Teymiyyəyə aid edilən ziddiyyət

Mətn əlavə edir ki, İbn Teymiyyə özü də «Müsnəd» əsəri haqqında ümumi bir qaydanı qəbul edir:

• «Əgər bir hədis “Müsnəd” əsərində yer alıbsa, o, istər irsal səbəbindən, istərsə də başqa zəiflik səbəblərinə görə zəif hesab olunmur».

• O, «Müsnəd» əsərini Əhməd ibn Hənbəlin digər bir əsəri olan «Fəzailus-səhabə» kitabından fərqləndirir və bildirir ki, bəzi rəvayətlər «Müsnəd»ə daxil edilməmiş, «zəif olduqlarına görə» «Fəzailus-səhabə» əsərində yer almışdır. (5)

Mətnin irəli sürdüyü mülahizəyə əsasən, bu, «Müsnəd» əsərinin zəif rəvayətləri ehtiva etməməli olduğu mənasına gəlir. Halbuki mübahisə doğuran hədisin həmin əsərdə yer aldığı məlumdur.

«Ziyadələr» məsələsi və texniki dəlil

Mətn izah edir ki, «Müsnəd Əhməd» adı ilə tanınan əsərdə üç növ rəvayət mövcuddur:

1. Əhməd ibn Hənbəlin özünün birbaşa nəql etdiyi rəvayətlər. Bunlar əsərin dar mənada «Müsnəd» hissəsini təşkil edir.

2. Onun oğlu Abdullah tərəfindən əsərə əlavə edilmiş rəvayətlər – «ziyadələr».

3. Qətinin Abdullahdan nəql edərək əlavə etdiyi rəvayətlər.

Burada belə bir etiraz irəli sürülə bilər: Bəlkə, Səqəleyn hədisi bu əlavələrdən birinə aiddir və buna görə də Əhməd ibn Hənbəlin özünün seçdiyi rəvayətlərə aid edilmir?

Mətn bu etiraza belə cavab verir: Hədisin qeyd olunan yerlərindəki rəvayətlər əlavələrdə deyil, birbaşa «Müsnəd» hissəsində yerləşir. Bunun sübutu olaraq Şüeyb əl-Ərnəutun əsərin təhqiqində əlavələri xüsusi işarələrlə – qara dairə, ağ dairə və ulduz işarəsi ilə – göstərdiyi qeyd olunur. Lakin Səqəleyn hədisinin göstərilən nömrələrinin yanında bu işarələr yoxdur. (6)

Bu hədisin həmin hissəsini səhih hesab edən alimlər kimlərdir?

Mətn bildirir ki, İbn Teymiyyənin «başqa alimlər də onu zəif hesab etmişlər» deyərkən hansı alimləri nəzərdə tutduğu məlum deyil. Daha sonra isə «Onlar bir-birindən ayrılmayacaqlar...» ifadəsinin də yer aldığı hədisi səhih hesab edən bir sıra alimlərin adlarını çəkir:

1. Əbu Cəfər ət-Təhavi (vəfatı: hicri 321-ci il): O, hədisin sənədinin səhih olduğunu və ravilərindən heç birinin irad doğurmadığını bildirir. (7)

2. İbn Kəsir (vəfatı: hicri 774-cü il), Zəhəbidən belə nəql edir: «Bu, səhih hədisdir». (8)

3. İbn Kəsir həmçinin Qədir-Xum xütbəsi ilə əlaqədar bu hədisin «Səhih» əsərində sabit olduğunu bildirir. (9)

4. Alusi: O, səhih rəvayətlərin zahirindən «Onlar bir-birindən ayrılmayacaqlar...» ifadəsinin də hədisə daxil olduğu qənaətinin hasil olduğunu bildirir. (10)

5. Süyuti (vəfatı: hicri 911-ci il): Mətnin təqdimatına əsasən, o, bu ifadəyə «səhih» hökmünü vermişdir. (11)

6. İbn Həcər Heytəmi: «Səhih bir rəvayətdə belə gəlmişdir: ... Onlar bir-birindən ayrılmayacaqlar...» (12)

7. Əlbani: O, «Onlar bir-birindən ayrılmayacaqlar...» ifadəsini də ehtiva edən rəvayəti səhih hesab etmişdir. (13–14)

Mətn sonda əlavə edir ki, hətta dil və lüğət əsərlərində də bu hədis səhih kimi qeyd olunmuşdur. Məsələn, İbn Mənzur onu Əzhəri və Məhəmməd ibn İshaqdan nəql edərək səhih adlandırır. (15)

«Səqəleyn hədisinin həqiqəti doğru yolu işıqlandırır»

Mətnə əsasən, Əhli-beytin (ə) fəzilətləri və onların imaməti barədə həqiqətləri, imamiyyə etiqadının bu və digər məsələlərdə möhkəmliyini, eləcə də İbn Teymiyyə və onun tərəfdarlarının həqiqəti gizlətmək üçün istifadə etdikləri üsulları anladıqdan sonra Munirəddin Əhli-beyt (ə) məktəbini qəbul etmək qərarına gəldi. Bu hadisə hicri 1407-ci ildə baş vermişdir.

İstinadlar:

1. «Minhacus-sünnə», 4-cü cild, səh. 300 (Məhəmməd Rəşad Salimin nəşri); səkkizcildlik nəşrdə 7-ci cild, səh. 394.

2. «Müsnəd Əhməd», 17-ci cild, səh. 170, Şüeyb əl-Ərnəutun təhqiqi.

3. «Müsnəd Əhməd», 3-cü cild, səh. 14, 17, 26, 59; 5-ci cild, səh. 182.

4. Əlbani, «Əd-Dəbb əl-Əhməd ən Müsnədil-İmam Əhməd», səh. 12 (Darus-Siddiq, Səudiyyə Ərəbistanı).

5. «Minhacus-sünnə», 4-cü cild, səh. 303.

6. «Müsnəd Əhməd» (əl-Ərnəutun nəşri), 1-ci cild, səh. 147.

7. Təhavi, «Şərhu müşkilil-asar», 5-ci cild, səh. 18.

8. İbn Kəsir, «Əl-Bidayə vən-nihayə», 5-ci cild, səh. 228.

9. İbn Kəsir, «Təfsirul-Quranil-əzim», 4-cü cild, səh. 122.

10. Alusi, «Ruhul-məani», 22-ci cild, səh. 16.

11. Süyuti, «Əl-Camius-səğir», 1-ci cild, səh. 402, hədis 2631.

12. İbn Həcər Heytəmi, «Əs-Səvaiqul-muhriqə», səh. 228.

13. Əlbani, «Səhihu Sunəni-Tirmizi», 3-cü cild, səh. 543–544.

14. Əlbani, «Səhihul-Camiis-səğir», 1-ci cild, səh. 482, hədis 2457.

15. İbn Mənzur, «Lisanul-Ərəb», 4-cü cild, səh. 538.