Adı: Şeyx Seyyid Muhəmməd Ticani
Ölkə: Tunis
Keçmiş dini (Məzhəbi): İslam (əhli-sünnə - Maliki)
Doktor Seyyid Muhəmməd Ticani Səmavi Tunisin cənub şəhərlərindən biri olan Qouza şəhərində, 1936-cı ildə adlı-sanlı və dindar bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Orta məktəb təhsilini elə həmin şəhərdə başa vurub, daha sonra Elm və Sənaye fakültəsində təhsilini davam etdirmiş və mühəndislik dərəcəsinə nail olmuşdur.
O, uşaqlıqdan dini maarifə böyük maraq göstərirdi və qeyri-adi istedadı sayəsində elm və təqvada məşhurlaşmışdı. Elə gənc yaşlarında ikən şəhərin imam camaatı oldu və eyni zamanda təfsir və fiqh dərsləri də keçirdi.
O, elm və təhsil əldə etmək, həmçinin həcc və ümrə ziyarətlərini yerinə yetirmək üçün Misirə, Hicaza, İraqa və digər ölkələrə çoxlu səfərlər etmişdir. Bu səfər və ziyarətlər zamanı Şiə məzhəbinin haqq olduğunu dərk edib, rəsmi şəkildə şiə olduğunu elan edir. Tunis rejiminin təzyiq və əziyyətləri səbəbilə həmin ölkədən Parisdə yaşamağa köçür və hazırda ailəsi ilə birlikdə orada yaşayır. Hal-hazırda Muhəmməd Ticani Parisin Sorbon Universitetində fəlsəfə üzrə doktorluq (PhD) dərəcəsinə sahibdir və elə orada tədrislə məşğuldur.
Onun zövqü və zəka qabiliyyəti elə yüksək idi ki, 10 yaşında Qurani-Kərimin yarısını əzbərləmişdi. Öz şəhərində Qurani-Kərimə agah olmaq və əzbərləməkdə, dini məsələlərdə öncül olduğuna görə, 18 yaşında ikən, özünün belə gözləmədiyi halda, ilahi lütf sayəsində, ilk ərəb və islami gənclər konfransında iştirak etmək üçün Beytullahil-Hərəmə (Kəbəyə) həcc ziyarətinə müşərrəf olur.
25 yaşında Səudiyyə Ərəbistanında olduğu zaman, yeni dostlar tapır və vəhhabilik əqidəsinə maraq göstərir, hətta arzulayır ki, kaş bütün müsəlmanlar bu əqidədə olaydılar!
Öz şəhərinə qayıdanda hava limanında onu çox böyük təntənə ilə qarşılayırlar, çünki o vaxta qədər onun yaşında heç bir hacı görməmişdilər. O dövrdə təriqətin böyükləri və rəhbərləri onun evinə gəlirdilər və o, vəhhabilərin təlimlərinə əsasən onları zərihləri öpməkdən və taxta hissələrə əl sürtməkdən çəkindirir, bunu şirk sayırdı.
Bəzi dostlarla görüş məqsədilə uğurlu səfərin başlanğıcı olaraq, yay günlərindən birində o, Liviya, Misir, Livan, Suriya, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanına doğru uzun bir səfərə başladı.
Liviyada bir neçə gün qaldıqdan sonra Misirə gedir, Şeyx Əbdülbasit Əbdüssəməd (məşhur qari) və bəzi alimlərlə görüşür. Ona Əl-Əzhərdə qalmağı təklif edirlər, bundan əlavə, ona hər kəsə göstərmədikləri Peyğəmbərin (s) köynəyini və başqa izlərini görmək nəsib olur.
Sonra gəmi ilə Beyruta səfər edir. Yolüstü Mün‘im adlı bir iraqlı universitet müəllimi ilə tanış olur. Bu tanışlıq onun hidayətinə başlanğıc sayılırdı. Yolda sionistlərin hücumundan doğan müxtəlif problemlər və çətinliklərdən danışırlar və hər ikisi bundan şikayətlənir. Söhbət əsnasında, Mün‘im birdən Həzrət Rəsulun (s) müqəddəs adını çəkdikdən sonra (صلى الله عليه وآله وسلم) – salləllahu əleyhi və alihi və səlləm – ifadəsini işlədir. Bu istifadə yalnız şiələrdə yayğın olduğuna görə, Mün‘imin məzhəbi doktor üçün aydın olur. Hətta o vaxta qədər bir-birilə çox səmimi olsalar da, doktor qəfil ona deyir:
Məndən uzaq dur! Əgər bilsəydim ki, sən şiəsən, heç vaxt səninlə danışmazdım!(2)
Mün‘im səbəbini soruşur.
Doktor deyir: Çünki siz Əlini ibadət edirsiniz və sizin əqidə yoldaşlarınız Cəbraili xəyanətkar sayırlar, guya ilahi risalətləri Əliyə (ə) çatdırmalı olduğu halda, səhvən Muhəmmədə (s) çatdırmışdır.
Lakin Mün‘im sakit bir şəkildə izah edir ki, bu, sadəcə böhtandır və onların hamısı Həzrət Muhəmmədin (s) risalətinə inanırlar. Sonra səfər xərclərini öz üzərinə götürüb viza işlərini hazırlamaqla doktoru İraqa dəvət edir ki, şiə məzhəbi ilə daha yaxından tanış olsun.
Əslində doktor daha çox Bağdadda Əbdülqadir Gilaninin ziyarəti eşqindən, həmçinin Harun və Məmun dövrünün mədəniyyət izlərini görmək üçün gedirdi.
Doktor səfər boyu Mün‘imin davranışına diqqətlə nəzarət edirdi. Məsələn, namaz vaxtı onu qabağa keçirirdi ki, görsün necə namaz qılır. Mün‘im doktorun təsəvvürünün əksinə, elə sakit namaz qılır və dua edirdi ki, doktorun diqqətini çəkirdi, hətta doktor elə düşünürdü ki, Peyğəmbərin (s) təqvalı səhabələrindən birinin arxasında namaz qılır. Mün‘im bəzən namazdan sonra o qədər dua edir, Peyğəmbərə (s) və onun Əhli-beytinə (ə) salavat göndərir və ağlayırdı ki, doktor o vaxta qədər belə ibadət görməmişdi.
Xülasə, səfər boyunca onda elə izzət-nəfs, zahidlik və kəramət gördü ki, əvvəllər heç kəsdə görməmişdi. Mün‘im onu Bağdaddakı evinə apardı və doktor Mün‘imin ailəsi tərəfindən səmimiyyətlə qarşılandı.
Doktor Mün‘imə Əbdülqadir Gilanini tərif edərkən dedi: Əbdülqadir deyir:
“İnsanlar yeddi dəfə Kəbənin ətrafında təvaf edirlər, amma Kəbə mənim çadırımın ətrafında təvaf edir!”
Nəhayət, ertəsi gün səhər doktor Əbdülqadirin ziyarətinə gedir, sonra Kazimeynə yollanırlar. O, zərihin ətrafında fırlanan, onu öpən, ağlayıb sızlayan insanlara nifrət və ikrahla baxırdı. Bir “Fatihə” oxuduqdan sonra deyir: “Allahım, əgər bu meyit müsəlmandırsa, ona rəhm et!”
Mün‘im doktorun qəbirdə yatan şəxsi tanımamasına, lakin Əbdülqadiri Rəsulullahın (s) nəslindən saymasına təəccüblənmişdi. O, doktoru agah edərək bildirdi ki, Əbdülqadir VI və ya VII əsrlərdə yaşamışdır, halbuki bu qəbirdə yatan şəxs II əsrdə yaşamışdır və dörd nəsil vasitəsilə nəsəbi Peyğəmbərə (s) çatır.
Sonra deyir: Hansı Rəsulullaha (s) daha yaxındır: Musa ibn Cəfər, yoxsa Əbdülqadir?!
Daha sonra universitetdə tarix müəlliminin rəhbərliyi ilə ona izah edir ki, Əbdülqadir Gilan əhlindən (İranda bir bölgə) olan zahid bir şəxsdir və ümumiyyətlə ərəb deyil.
Bəli, doktorun haqqı vardı, çünki onların müəllimləri onları tarix oxumaqdan çəkindirir, tarixi “qara” sayırdılar. Hətta bir gün bəlağət (natiqlik) elminin müəllimi İmam Əlinin (ə) Şiqşiqiyyə xütbəsini oxuyur və vurğulayırdı ki: Əlidən (ə) başqa kim belə fəsahətlə danışa bilər?!
Doktor müəllimindən soruşanda ki, “burada Əli (ə) Əbu Bəkri və Öməri xilafəti qəsb etməkdə ittiham edir”, müəllim əsəbiləşir, doktora sərt qışqırır, onu qovulmaqla hədələyir və deyir:
Biz bəlağət dərsi keçirik, tarix yox! Bizim tarixlə nə işimiz var ki, onun səhifələri müsəlmanlar arasındakı fitnələr və qanlı müharibələrlə qaradır?!
Lakin Doktor buna qane olmur. Bu vaxta qədər doktorun zehnində suallar yaranır və o, əvvəllər ona deyilən bəzi məsələlərdə az da olsa tərəddüd etməyə başlayır.
Nəcəfə səfər (hidayətin davamı).
Mün‘im bu dəfə Kufədən sonra doktoru Nəcəf Əşrəfə aparır ki, onu müttəqilərin mövlası, aləmlərin ağasının vəsisi və şiə ilə sünni arasında ilk ixtilaf mövzusu olan şəxs — Əmirəl-möminin (ə) ilə tanış etsin.
Doktor bu hərəmi İmam Musa Kazımın (ə) hərəmi kimi görür. Sonra hərəmin bir küncündə yerləşən bir məscidə gedirlər, orada başında əmmamə olan, 13–16 yaşlı uşaqları görür ki, mübahisə ilə məşğuldurlar. Onlardan biri doktordan soruşur:
Sən haralısan? Doktor cavab verir: Tunis.
Məzhəbin nədir? Doktor: Maliki.
Cəfəri məzhəbini tanıyırsanmı? Doktor: Bu yeni ad nədir? Yox, əzizim.
Gənc deyir: Cəfəri məzhəbi İslamın həqiqətidir. Məgər bilmirsiniz ki, Əbu Hənifə İmam Sadiqin (ə) şagirdidir və deyib: “Əgər o iki il şagirdlik olmasaydı, Nöman həlak olardı.”
Doktor sevinir ki, İmam Malik İmam Sadiqin (ə) şagirdi olmayıb və özünü maliki kimi təqdim edir, deyir ki, hənəfi deyil.
Sonra gənc deyir: Əhməd ibn Hənbəl elmini Şafiidən alıb, Şafii Malikdən, Malik Əbu Hənifədən, Əbu Hənifə isə İmam Sadiqdən (ə). Deməli hamısı altıncı İmamın (ə) şagirdləridir.
Kimə təqlid edirsən? Doktor: İmam Malikə.
Necə olur ki, ölüyə təqlid edirsən? O sənin sualına cavab verə bilərmi?
Doktor: Sizin İmamınız da 14 əsrdir ölüdür.
Sonra yeniyetmə deyir: Biz cənab Xoyiyə təqlid edirik.
Doktor artıq mübahisəni davam etdirə bilmir və Misirdə qazandığı bütün izzət və fəxr bu məclisdə “külə dönür”, bugünkü ifadə ilə desək, bu məclisdə “məğlub olur”.
Sonra Mün‘im doktoru böyük mərceyi-təqlid cənab Xoyinin yanına, sonra isə şiənin ali məqamlı mərceyi Seyyid Muhəmməd Baqir Sədrin yanına aparır.
Bu görüşlərdə hər iki mərceyi-təqlid doktorla öz məzhəbləri və onun məzhəbi barədə danışırlar. Doktor da çox gözəl və tərbiyəli rəftar gördüyünə görə, öz zehnindəki sualları və tərəddüdləri bu böyük alimlərdən soruşur: Allahın vahidliyi, Əmirəl-möminin (ə), Hüseyn ibn Əliyə (ə) ağlayıb-sızlama, sufilərin yolu və s. haqqında…
Və Səhih Buxari, Səhih Müslim və s. kimi əhli-sünnə mənbələrindən sənədlə, tam məntiqi cavablar eşidir. Hətta vidalaşarkən ona kitab göndərəcəklərinə söz verirlər. Elə buradan etibarən doktorun şübhəsi və çaşqınlığı bir neçə qat artır.
İraqa gəldiyi gündən indiyə qədər artıq Əbu Bəkr Siddiq və Ömər Faruq haqqında heç nə eşitməmiş, bunun əvəzinə daim on iki İmamdan (ə) danışıldığını görmüşdü. Buna görə də anlayır ki, “pərdə arxasında” elə məsələlər var ki, onları aydınlaşdırmadan həqiqətə çata bilməz.
Kərbəla səfəri.
O, dostu Mün‘imlə Kərbəlaya gedir və orada İmam Hüseynin (ə) müsibətini dərk edir. Xətiblər Kərbəla faciəsini danışmaqla bütün xalqı bərk ağladırlar. Doktorun boğazını qəhər tutur. Mərsiyəxan davam edir, Hürrün ordusundan və Hürr şəxsiyyətindən danışır. Doktor hiss edir ki, Hürrə çox yaxındır. O, indiyə qədər özünü Hüseynə (ə) qarşı duran orduda görmüşdü. Amma Hürr mövlamıza deyəndə ki:
Ey Rəsulullahın övladı, mənim üçün tövbə varmı?
Doktor artıq dözə bilmir. Fəryadla özünü yerə atır, sanki Hürrün özüdür və İmamdan (ə) istəyir ki, onun günahını bağışlasın. Vaizin səsi ilə ziyarətçilərin ah-naləsi və ağlamaq səsləri ucalır. Mün‘im bir ana kimi doktoru qucağına alır və daim:
“Ya Hüseyn, ya Hüseyn!” — deyir.
Doktor Mün‘imdən xahiş edir ki, Kərbəla faciəsi barədə ona daha geniş danışsın. Çünki onun öz sözünə görə, onların qocaları indiyə qədər belə deyirdilər: “Hüseyni (ə) münafiqlər, islam düşmənləri və Ömər ilə Osmanı öldürənlər öldürdü.” Onlar indiyə qədər Aşuranı bayram bilmiş, şənlik etmiş, ləzzətli yeməklər bişirmiş, uşaqlara şirniyyat və oyuncaqlar almış, alimləri də Aşura gününün fəziləti və bərəkətləri barədə rəvayətlər nəql etmişdilər.
İraqla vidalaşma.
Bu görüşlərdən və İraqa iyirmi günlük səfərdən sonra doktor öz əqidələrini yenidən gözdən keçirmək üçün qəti və ciddi qərar verir. Çünki Allah buyurur:
«الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبَابِ»
(“Sözü dinləyib onun ən gözəlinə tabe olanlar — Allahın hidayət etdikləri kəslərdir və onlar ağıl sahibləridir.”)
Vəhy diyarına səfər.
Doktor Ciddədə dostu Bəşirlə görüşür və İraqa etdiyi səfərin hekayəsini, səfər zamanı baş verən hadisələri ona danışır. Bəşir deyir: Bunlar qəbirlərin ətrafında namaz qılırlar, Bəqidə ağlayıb sinə vururlar, bir daş parçasının üzərinə səcdə edirlər, Həmzənin qəbrinin başında fəryad qoparırlar və s…
Doktor Məkkədə Həzrət İbrahimlə (ə) dərdləşir, sonra Mədinəyə gedir və Rəsulullahın (s), Əbu Bəkrin və Ömərin qəbirləri yanında vəhhabilərin ziyarətçilərlə davranışını müşahidə edir. Bəqi qəbiristanlığında, İmamların (ə) yanında namaz qılan bir qoca səcdədə ikən, vəhhabilərdən biri ona elə sərt bir təpik vurur ki, qoca huşunu itirir.
Əgər bu əməl haramdırsa, nəyə görə milyonlarla hacı və ziyarətçi Peyğəmbərin (s), Əbu Bəkrin və Ömərin qəbirləri yanında namaz qılırlar? Və bir ziyarətçi ilə bu cür zorakılıqla davranmaq olarmı?!
Doktor yenidən Bəşirin evinə qayıdanda, vəhhabilərə qarşı nifrətini dilə gətirir. Dostu ona deyir: Bu sözləri bir daha təkrar etmə.
Doktor ertəsi gün artıq Bəşirdən öz canı üçün qorxduğu üçün onun evini tərk edir. Peyğəmbərin (s) Hərəmində Mədinə qazisi ilə mübahisə edir. Məğlub olan qazi sonda ona deyir: Bu zəhərli fikirlərdən qorx!
Dönüş nöqtəsi.
Doktor Mədinədən İordaniyaya, oradan Suriyaya, sonra isə Livana gedir. Səfər boyu vəhhabilərə qarşı ikrahı daha da artır, Əhli-beytə (ə) olan məhəbbəti isə qat-qat güclənir. Hər səfərdə baş verən hadisələrin özü ayrıca dinlənməyə dəyər.
Vətənə qayıdanda, Nəcəfdən göndərilmiş böyük bir kitab seli ilə qarşılaşır. Xüsusilə «əl-Muraci‘at» kitabı diqqətini çəkir, bu kitab iki fərqli məzhəbdən olan iki alimin elmi dialoqudur və orada “Cümə axşamı hadisəsi” oxunur (Rəsulullahın (s) ömrünün son günlərində, Əhli-beyt (ə) məsələsindən danışmaq istədiyi vaxt, Ömər onun haqqında: “O sayıqlayır, bizə Allahın kitabı kifayətdir” demişdi).
Doktor inana bilmir ki, Ömər açıq şəkildə müxalifət göstərmiş və Peyğəmbərə (s) sayıqlama isnad etmiş olsun. Lakin böyük təəccüblə bunu “Səhih Buxari və Səhih Müslim”də, əhli-sünnənin ən məqbul saydığı mənbələrdə tapır.
Araşdırma zamanı özü ilə əhd bağlayır ki, şiə və sünni tərəfindən ortaq qəbul olunan hədisləri əsas götürsün və tədqiqatını bu prinsip üzərində başlasın.
Araşdırma yolu.
Doktor tədqiqatına sıfırdan başlayır və əvvəlcədən dediyi kimi, xilafət və canişinlik məsələsinə bitərəf yanaşır. Araşdırmanın dərinliyində onu həqiqətə aparan əsas mövzular bunlar olur: səhabələrin həyatı, davranışları, bir-biri ilə münasibətləri, etiqadları və inancları.
Bu istiqamətdə o, «Əsədül-ğabə fi təmyizis-səhabə», «əl-İsabə fi mə‘rifətis-səhabə», «Mizanül-i‘tidal» və əhli-sünnə baxımından səhabələrin bioqrafiyasını tənqid və təhlil edən digər kitabları tam şəkildə oxuyur.
Burada ortaya çıxan problem budur ki, keçmiş alimlər adətən elə yazır və tarixçilik edirdilər ki, bu yazılar Üməyyə və Abbasi hakimlərinin (Peyğəmbərin Əhli-beytinə (ə) qarşı dərin kin və düşmənçilik bəsləyən hakimlərin) baxışları ilə uyğunluq təşkil edirdi, hətta onların yolunu gedən hər kəslə uzlaşırdı.
Buna görə doktor bu mərhələdə bütün hiss və emosiyaları kənara qoymalı, hər iki tərəfin sözlərini bitərəf şəkildə dinləməli və ən düzgününü seçməli idi. Ağıl da bunu tələb edirdi. Beləliklə, onun üçün sağlam məntiqin əsası Quran, Peyğəmbər (s) sünnəsi və ağıl olur — çünki ağıl Allahın bəndəsinə verdiyi ən üstün nemətdir və hətta fiqhi təqliddə belə ağlın hökmü yüksək tutulur.
Doktor əhli-sünnə kitablarında bir çox rəvayət görür ki, Ömərin bir çox məsələdə Peyğəmbərə (s) və Əliyə (ə) müxalif olduğunu göstərir, o cümlədən: Cümə axşamı hadisəsi, Üsamənin ordusuna rəhbərlik, cihad və ondan qaçması.
Doktor həmçinin bu inkaredilməz həqiqəti dərk edir ki, səhabələri tərifləyən Quran ayələrinin çoxunun nazil olma səbəbi Əli (ə) olmuşdur. Elə Peyğəmbər (s) də onu dəfələrlə özündən sonra canışin və müsəlmanların vəlisi kimi təqdim etmiş və buyurmuşdur:
Əlinin (ə) dostluğu imandır, ona düşmənçilik nifaqdır. (4)
Başqa bir yerdə buyurmuşdur: Ey Əli! Sənin mənə nisbətin Harunun Musaya nisbəti kimidir, yalnız məndən sonra peyğəmbər yoxdur.
Və yenə buyurmuşdur: Sən məndənsən, mən də səndənəm.
Həmçinin buyurmuşdur: Mən elm şəhəriyəm, Əli isə onun qapısıdır; kim bu şəhərə daxil olmaq istəyirsə, qapısından daxil olsun. (5)
Bu son hədis açıq şəkildə göstərir ki, Əlini (ə) tanımadan və ona iman etmədən Peyğəmbəri (s) tanımaq və ona iman etmək mümkün deyil. Bəs bu halda, necə olur ki, bəzi əhli-sünnə qardaşlarımız özlərini İslamın ən üstün firqəsi hesab edirlər, halbuki onların müsəlmanlığının özündə şübhə vardır?!
Bəli, doktor bütün bunları dərk edir..
Fədək hadisəsini, Həzrət Fatimənin (s) xilafətdən, xüsusilə Əbu Bəkr və Ömərdən gördüyü iztirabları, Şeyxeynin (Əbu Bəkr və Ömərin) öz cəhalətlərinə, Əlinin (ə) isə elminə şəhadətlərini, Peyğəmbərin (s) qızı Fatiməyə (s) olan məhəbbətinə dair hədisləri, onun şəhadətinin necə baş verdiyini və səbəblərini, Rəsulullahın (s) əziz qızının qəbrinin gizli qalmasını, və yüzlərlə, hətta minlərlə rəvayəti və ayəni — bütün bunları Qurandan və öz mənbələrindən oxuyur. Lakin bunlar onun üçün dəyişikliyin yalnız başlanğıcı idi.
İndi doktorun bu böyük etiqadi dönüşündə ona kömək edən bəzi kitabların adlarını çəkirik:
-
əl-Muraci‘at — İmam Şərəfuddin
-
əl-Ğədir — Əllamə Əmini
-
Fədək fit-Tarix — Seyid Məhəmmədbaqir Sədr
-
Səqifə — Məhəmmədrza Müzəffər
-
Nəss və İctihad
-
Əbu Hüreyrə — Şərəfuddin
-
Şeyxül-Muğirə — Məhəmməd Əbu Riyyə (misirli)
-
əl-İmam əs-Sadiq vəl-Məzahibül-Ərbəə — Əsəd Heydər
-
əl-Fitnətül-Kübra — Taha Hüseyn
və tarix–rəvayət sahəsində olan çoxlu mötəbər kitablar ki, adlarını sadalamaq üçün tam bir səhifə lazımdır.
Bəli! O, ziddiyyətli sözlərə əsaslanan quru, cahili düşüncələri, dəlil, höccət və burhana söykənən aydın və inkişaf etmiş düşüncə ilə əvəz edirdi. Üməyyə oğullarının otuz il ərzində yaydığı azğınlıqların çirkləndirdiyi beynini, ömrünün qalan hissəsində məsumların əqidəsi ilə yuyub, pakladı. Allahın Quranda buyurduğu kimi:
«Həqiqətən Allah istəyir ki, siz Əhli-beytdən hər cür çirki uzaqlaşdırsın və sizi tam pak etsin»
(İnnəmə yuridullahu liyuzhibə ənkumur-ricsə əhləl-beyt və yutahhirakum təthira).
Hidayət küləyi.
Artıq on iki imamçı şiə olan doktor, elə möhkəm və sarsıdıcı dəlillərə sahib idi ki, hər bir alim və həqiqət axtarışında olanı məğlub edə bilirdi. Necə də gözəldir ki, hər bir həqiqət axtaran insan doktor kimi oxuyub-araşdırsın. Xülasə, Allaha şükür etmək lazımdır və bəlkə də Allaha edilən ən gözəl şükür budur:
«Həmd olsun Allaha ki, bizi Əmirəlmömininin və məsum İmamların (ə) vilayətinə sarılanlardan etdi».
Sonra doktor bəzilərini müzakirəyə dəvət edir ki, onlarda da dəyişiklik yaratsın. Əvvəlcə dostlarından başlayır. İlk iclasda dörd nəfər idilər. Onlardan üçü, əhli-sünnə kitablarından götürülmüş doğru və məntiqli dəlillər sayəsində şiə olur. Dördüncü isə deyir
— İndi elm əsridir, Amerika kosmosda dolaşır, siz isə on dörd əsr əvvələ qayıdırsınız və yenə də deyirsiniz ki, xilafət kimindir və kim buna layiq idi?!
Lakin bu, uğurlu bir başlanğıc idi və doktor bu yolla bir çox başqalarını da şiə edə bilmişdi.
O, fasiləsiz səyləri zamanı Nəcəf Əşrəfdə əvvəllər görüşdüyü mərceyi-təqlidlər — cənab Xoyi və Seyyid Muhəmməd Baqir Sədrə məktublar yazaraq şiə olduğunu elan edir və başına gələn bütün hadisələri izah edir. Bu alimlər çox sevinir, onu daim təşviq edir, məktublar yazır və səbirli, dözümlü olmağa çağırırdılar. Çünki doktor onlara yazmışdı ki, şəhərində və ölkəsində ona qarşı neçə-neçə sui-qəsdlər qurulub, onu İsrailin əlaltısı adlandırır və ondan uzaq gəzirdilər.
Lakin cənab Xoyi, Ayətullah Sədr və başqaları ona tövsiyə edirdilər ki, onlarla mülayim davransın, namazda onlara iqtida etsin, onların camaat namazlarında iştirak etsin ki, bilsinlər ki, uzaqlaşma onun tərəfindən deyil. Çünki hamı bilirdi ki, əhli-sünnə əslində nə dinsizdir, nə də üsyankar, onlar sadəcə alimlərinin yanlış tərbiyə və təbliğatı səbəbilə həqiqətdən və əsl İslamdan uzaq düşmüşlər. Əgər doğrudan da inadkar olsaydılar, doktor bir çoxunu şiə edə bilməzdi.
O, Tunisdə şiəliyin banisinə çevrilir.
“Necə hidayət oldum”.
Doktor ilk kitabı olan «ثُمَّ اهتَدَيتُ» (Necə hidayət oldum) əsərini tamamlayanda, onu bəzi dostlarına hədiyyə edir,ir bəzilərini isə müxtəlif şəhərlərə göndərdi. Lakin hökumət bundan xəbər tutan kimi fəaliyyəti dayandırıldı və kitabların hamısını toplamağa məcbur edildi. Bununla belə, doktor bir qrup insanı tam məğlub etmiş, həqiqət aşkara çıxarmış və o, kitablarını yenidən yaymağa nail olmuşdu.
Bu kitabın İranda, xüsusilə cənub sərhədlərində və sünni əhalinin yaşadığı bölgələrdə — məsələn Kürdüstan və ətrafında təsiri o qədər dərin oldu ki, bəzi əhli-sünnə alimləri ona qarşı çıxdılar və kitabın oxunmasını haram etdilər.
Bəziləri kitabın adına etiraz edərək deyirdilər: “Niyə kitabına belə ad vermisən? Məgər biz hidayət əhli deyilik? Məgər biz azğınlıqdayıq ki, sən məzhəbini dəyişib özünü nicat tapmış firqə sayırsan?”
Lakin bunların hamısı əsassız sözlər idi. Onlar nə qədər məhdudiyyət qoyurdularsa, xalqın marağı bir o qədər artırdı.
Doktor özü bu etirazlara cavab olaraq deyir: Bəziləri mənə etiraz etdilər ki, niyə kitabımın adını “Necə hidayət oldum” qoymuşam və dedilər ki, bu ad əhli-sünnəni qəzəbləndirir, çünki əgər onlar hidayət olunmayıblarsa, deməli azğınlıqdadırlar! Mən bu etiraza belə cavab verirəm:
Birincisi: Qurani-Kərimdə “zəlalət” sözü bəzən unutmaq və yaddan çıxarmaq mənasında işlədilir. Allah buyurur: «Dedi: Onun elmi Rəbbimin yanındadır, Rəbbim nə azır, nə də unudur.» (Taha, 52)
Və buyurur: «Əgər biri unudarsa, digəri ona xatırlatsın.» (Bəqərə, 282)
Həmçinin Quranda “zəlalət” sözü axtarış və araşdırma mənasında da işlədilir. Allah Peyğəmbərinə (s) buyurur: «Səni axtarış içində tapdı və hidayət etdi.» (Zuha, 7)
Yəni səni həqiqət axtaran halda tapdı və ona yönəltdi. Məlumdur ki, Peyğəmbər (s) vəhy gəlməzdən əvvəl də Məkkədə qövmündən uzaqlaşar, gecələri Hira mağarasında həqiqəti axtarardı.
Və bu mənada Peyğəmbərin (s) sözü də məşhurdur: “Hikmət möminin itmiş malıdır; harada tapsa, götürər.”
Deməli, kitabın adı da bu mənanı daşıyır: mən həqiqəti axtardım və ilahi lütf sayəsində onu tapdım.
İkincisi: Allahın bu kəlamını oxuyanda: «Mən tövbə edənə, iman gətirənə, saleh əməl edənə və sonra hidayət tapanları bağışlayanam.» (Taha, 9)
Biz başa düşmürük ki, hidayət tapmayan hər kəs mütləq azğındır. Çünki ayəyə görə, tövbə edib iman gətirən və saleh əməl edən şəxs — Əhli-beytə (ə) tabe olmasa belə — azğın adlandırılmır.
Üçüncüsü: Fərz edək ki, Əhli-beytin (ə) vilayətinə sahib olmayan şəxs, hidayət tapmış insanlara nisbətən azğındır. Qoy belə olsun. Bu, insanların çoxunun qaçdığı və üzləşmək istəmədiyi həqiqətdir. Əks halda Peyğəmbərin (s) bu kəlamının nə mənası qalardı: “Mən sizin aranızda iki ağır əmanət qoyub gedirəm: Allahın Kitabı və Əhli-beytim. Onlara sarılsanız, heç vaxt azmazsınız.”
Bu hədisə əsasən, açıq-aydındır ki, bu iki əmanətə sarılmayan azğın olacaqdır. Mən özüm də inanırdım ki, azğınlıqdaydım və Allahın lütfü ilə Qurana və Peyğəmbərin (ə) itrətinə yönəldim və hidayət oldum. “Allaha həmd olsun ki, bizi buna yönəltdi, əgər Allah hidayət etməsəydi, biz hidayət tapmazdıq.”
Bu dəyərli kitabı oxuyan hər kəs — istər əvvəlcədən tanış olsun, istər olmasın — hiss edir ki, onun təbliği ümumi bir vəzifədir və yalnız bir nəşriyyat və ya kitab mağazası ilə məhdudlaşmır. Çünki müxtəlif yerlərdən xəbərlər gəlir ki, bu kitab saf fitrətli həqiqət axtaranların ruhuna güclü təsir göstərmiş, onları Əhli-beyt (ə) yoluna yönəltmişdir. Belə ki, onun ərəb dilindəki əsli «ثُمَّ اهتَدَيتُ» “Necə hidayət oldum”qısa müddətdə Tunis və ətrafında iyirmi mindən çox insanın hidayətinə səbəb olmuşdur. Bütün bunlar müəllifin ixlaslı niyyəti və möhkəm imanı sayəsindədir. Allah ona xeyir versin və onu Məhəmmədin (s) ailəsi ilə birgə məşhur etsin.
Bu uzun izahın məqsədi budur ki, deyim: doktorun ən mühüm və ən məşhur əsəri məhz bu kitabdır — “Necə hidayət oldum”. Bu kitaba heç bir irad tutmaq mümkün deyil. Çünki o qədər səmimi və hekayə üslubunda yazılıb ki, oxucunu özünə cəlb edir və insan onu oxumağa başlayıb yarımçıq qoya bilmir. Məhz bu yazı üslubunun cazibəsi kitabın təsir gücündə əsas rol oynamışdır.
Allaha şükür edirik ki, doktoru doğru yola və hidayət yoluna yönəltdi. Biz də Rəbbimizin dərgahından acizanə xahiş edirik ki, bizə də bəsirətli göz və ikiqat qüvvə əta etsin ki, Əhli-beyt-i İsmət və Təhara (ə) yolunda kiçik də olsa bir xidmət göstərə bilək.
İnşallah, Allah bizi də doğru yola hidayət etsin və bu yolda sabitqədəm qərar versin.
“Ey Rəbbimiz! Bizlərə bol səbr ver, qədəmlərimizi möhkəmləndir və bizi kafir qövm üzərində qalib et.”
Mənbələr:
Necə hidayət oldum — tərcümə: Muhəmməd Cavad Mehri.
Fikir xülasəsi — müəllif: cənab Saruniş
İslamın fəxrləri (bəzi cildlər) — Əli Dəvani.
2 — Əhli-sünnənin bir qismi şiələri nəcis sayırdı ki, doktor da o qrupdan idi.
3 — Zümər, 18
4 — Səhih Müslim, c. 1, s. 61
5 — Səhih Buxari və Səhih Müslim
6 — Taha, 52
7 — Bəqərə, 282
8 — Zuha, 7
9 — Taha