Müsəlmanlara görə, İslam Peyğəmbərinin (s) meracı dinin qəti məsələlərindəndir və Qurani-Kərimdə ona aydın şəkildə toxunulmuşdur. Merac səfəri Qurani-Kərimin iki surəsində – biri “İsra”, digəri isə “Nəcm” surəsində (1-18-ci ayələrdə) qısa şəkildə qeyd olunmuşdur. Biz bu yazıda öncə “merac” sözünün mənası, sonra isə “merac” dastanından söz açacağıq:
1. MERAC ANLAMI
Meracın lüğəvi mənası: Merac yüksəlmək və yuxarı qalxmaq mənasını daşıyan “üruc” sözündən alınmışdır. Duanın səmaya ucaldığı gecəyə “ləylətül-merac” (merac gecəsi) deyirlər.[1] Demək, meracın mahiyyəti yer aləmində və yüksək aləmlərdə seyr etməkdir.
Meracın terminoloji mənası: İslamda Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) qeyri-adi şəkildə səmaya səfərinə “merac” deyilir. Rəvayətlərə əsasən, o həzrətin merac səfəri iki mərhələdə baş vermişdir:
a) O həzrət merac gecəsi Məscidül-Həramdan Məscidül-Əqsaya aparılmışdır. “İsra” surəsinin 1-ci ayəsində bu haqda belə buyurulur:
سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ
“Bəzi ayələrimizi göstərmək üçün bəndəsini (İslam Peyğəmbəri (s)) bir gecə (Məkkədəki) Məscidül-Həramdan ətrafını mübarək etdiyimiz Məscidül-Əqsaya (Beytül-Müqəddəsə) aparan Allah pak və müqəddəsdir. O, doğrudan da, (hər şeyi) eşidəndir, görəndir.”
Tarix kitablarında bu mərhələ “isra” adlandırılmışdır.
b) Növbəti mərhələdə isə Peyğəmbəri-Əkrəm (s) Məscidül-Əqsadan yuxarı aləmlərə qalxır, orada səma təbəqələri, ilahi nişanələri və yaranış qəribəliklərini müşahidə edir, peyğəmbərlərlə görüşür.[2] Bu səfərdə o həzrət üçün “qüdsi hədislər” bəyan olunur və həmin hədislərdə imam Əlinin (ə) vilayət və rəhbərliyi təsdiqlənir. Bu səfərdə Peyğəmbəri-Əkrəm (s) behişt və cəhənnəmi görür. Behişt əhlinin vəziyyəti və onlara verilən nemətlər, cəhənnəm əhli və onlara verilən əzablar Peyğəmbəri-Əkrəm (s) tərəfindən müşahidə olunur. Bu mərhələ “merac” adlanır.[3]
2. MERAC DASTANI
Dini mətnlərə diqqət yetirdikdə, bu səfəri qısa şəkildə belə bəyan etmək olar: “İslam Peyğəmbərinin (ə) gecə vaxtı səmalara seyri Məkkədə yaşadığı son illərdə baş vermişdir.[4] Amma ilin hansı gecəsində baş verdiyi haqda dəqiq məlumat yoxdur. Əllamə Məclisi “Biharul-ənvar” kitabında onun üç gecədən birində baş verdiyini qeyd etmişdir: 1. Rəbiül-əvvəl ayının 17-ci gecəsi; 2. Rəcəb ayının 27-ci gecəsi; 3. Ramazan ayının 17-ci gecəsi.[5] Peyğəmbəri-Əkrəm (s) həmin gecə Əbu Talibin qızı Ümmü-Haninin evində ikən meraca getdi. O həzrətin Məscidül-Əqsadan səmalara gedib-qayıtması bütünlüklə bir gecə içərisində baş vermişdir.
Peyğəmbəri-Əkrəmdən (s) belə nəql olunur: “Mən Ümmü-Haninin evində mürgülədiyim zaman Cəbrail gəlib dedi: “Ey Muhəmməd, ayağa qalx!” Mən ayağa qalxdım. O, mənim əlimdən tutub Zəmzəm quyusuna tərəf apardı. Bir mələyə dedi: “Zəmzəm və Kövsər suyundan bir qədər su gətir ki, Muhəmməd dəstəmaz alsın. Həmin mələk su gətirdi və mən dəstəmaz aldım. Cəbrailin göstərişi ilə Məscidül-Hərama daxil oldum. Sonra Cəbrail əlimdən tutub məsciddən çıxartdıqda, qapının önündə Büraqı (Büraq adlı at) gördüm. Cəbrail mənə dedi: “Min. İbrahim peyğəmbər Kəbə evinin ziyarətinə gedərkən ona minərdi.” Mən mindim və o, məni Məscidül-Əqsaya, sonra isə göylərə apardı. Orada qəribəliklər gördüm, yaradılış sirləri ilə tanış oldum və sonra Büraq məni Məkkəyə qaytardı.[6]
Rəvayətlərdə deyilir ki, Büraq bir neçə yerdə – Mədinədə, Kufə məscidində, Sina dağında, İsa peyğəmbərin doğulduğu Beytül-Ləhmdə dayandı və Peyğəmbəri-Əkrəm (s) namaz qıldı. Sonra Məscidül-Əqsaya daxil olub, orada da namaz qıldı və səmalara qalxdı.[7]
İbn Hişam “Əs-sirətün-Nəbəviyyə” kitabında Ümmü-Hanidən “merac” hədisi ilə bağlı belə nəql edir: “Peyğəmbəri-Əkrəm (s) həmin gecə mənim evimdə idi. “İşa” namazını qılıb yatdı. Biz də yatdıq. Sübhə yaxın bizi yuxudan oyatdı və sübh namazını birgə qıldıq. Sonra mənə buyurdu: “Ey Ümmü-Hani, bildiyiniz kimi, mən bu evdə “işa” namazını sizinlə birgə qıldım, sonra Beytül-Müqəddəsə gedib, bir neçə rükət namaz da orada qıldım. Gördüyünüz kimi, burada sübh namazını yenidən sizinlə birgə qıldım.” Peyğəmbər (s) bunu deyib, ayağa qalxdı. Getmək istədikdə, əlimi atıb libasından yapışdım. Dedim: “Ey Allahın Rəsulu, bizə buyurduğun sözü başqalarına demə ki, səni təkzib edəcək, incidəcəklər. Həzrət buyurdu: “Allaha and olsun, onlara da söyləyəcəyəm!”
Ümmü-Hani deyir ki, həbəşili kənizimə dedim: “Peyğəmbərin (s) arxasınca get və gör, camaata nə deyəcək? Sonra onları mənə danışarsan! Kəniz evdən çıxıb getdi və evə qayıtdıqda dedi: “Peyğəmbəri-Əkrəm (s) merac səfərini camaata danışdıqda, onlar təəccüblə deyirdilər: “Sözünün doğruluğuna bir dəlilin, nişanən varmı? Biz haradan bilək ki, sən düz danışırsan?” Həzrət isə onlara buyurdu: “Dəlilim-nişanəm fılan karvandır. Mən Şama gedərkən onları fılan yerdə gördüm. Onların dəvələri Büraqın hərəkətinin səsindən qorxdu, hətta biri qaçıb gözdən itdikdə, mən onun yerini göstərdim. Səfərdən geri qayıdarkən, (Məkkənin yaxınlığındakı) Zəcnan məntəqəsində fılan karvanla rastlaşdım. Onların hamısı yatmış, başları üzərinə qoyduqları su tuluğunun üstünü örtmüşdülər. Həmin karvan hal-hazırda “Tənim” dərəsindən Məkkəyə girəcəklər. Əlaməti isə onların önündə hərəkət edən qəhvəyirəngli dəvədir. Ona yüklənmiş iki kisənin biri qaradır. Camaat bunu eşitcək, “Tənim” dərəsinə yollandılar. Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) söylədiyi nişanələri müşahidə etdilər. Camaat Məkkəyə daxil olan həmin karvandan dəvələrin qorxduğu və hətta birinin itdiyindən xəbər aldıqda, onun doğruluğunu təsdiq etdilər.[8]
Əllamə Təbatəbai yazır: “İsra” və “merac” inkaredilməz bir həqiqətdir. Çünki Qurani-Kərimdə bu haqda söz açılmış və məsum imamlar vasitəsilə Peyğəmbəri-Əkrəmdən (s) “mütəvatir” hədislər nəql olunmuşdur.[9] Biz isə burada həmin hədislərdən ikisini qeyd etməklə kifayətlənirik:
a) İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur:
ليس من شيعتنا من انكر اربعة اشياء: المعراج و المسئلة فى القبر و خلق الجنة و النار و الشفاعة
“Dörd məsələdən birini inkar edən kəs bizim şiəmiz deyil: meracı, qəbirdə sorğu-sualı, behişt və cəhənnəmin yaranışını və şəfaəti.”[10]
b) İmam Rza (ə) buyurur:
من كذب بالمعراج فقد كذب رسول الله
“Meracı inkar edən şəxs, həqiqətdə Allahın Rəsulunu (ə) inkar etmişdir.”[11]
Bir sözlə, merac səfəri keçmişdə nəzərə uzaq gəlsə də, müasir elm və texnologiya insanda onun mümkün iş olduğuna dair təsəvvür yaradır. Buna rəğmən, İslam mənbələrində “təvatür” həddinə çatmış qəti dəlillərdə göstərilir ki, mütəal Allah Öz Peyğəmbərini (s) gecə ikən sürətli miniklə səmalara aparmışdır.
[1]. “Əl-müfrədat”, Hüseyn Rağib İsfahani, “Dəftəri nəşri-kitab”, 1404-cü h.q. ili, səh.329.
[2] “Kafi”, 8-ci cild, səh.121.
[3]. “Təfsiri-nümunə”, Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, 22-ci cild, səh.504-505, Tehran, “Darul-kutubil-islamiyyə” nəşriyyatı, 1374-cü h.ş. ili.
[4]. “Həzrət Muhəmmədin (s) həyatı”, Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, səh.196.
[5]. “Biharul-ənvar”, Əllamə Məclisi, 18-ci cild, səh.302, Beyrut, “Əl-vəfa” müəssisəsi, 1403-cü h.q. ili.
[6]. “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Seyid Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, Qum, “Dəftəri intişarati-İslami”, 5-ci çap, 1417-ci h.q. ili 13-cü cild, səh.32; “Dəqaiqut-təvil və həqaiqut-tənzil”, Məhmud ibn Məhəmməd Əbülməkarim Həsəni, Tehran, “Mirasi-məktub” nəşriyyatı, 1381-ci h.ş. ili, səh.379 və 393.
[7]. “Biharul-ənvar”, Əllamə Məclisi, 18-ci cild, səh.252-261.
[8]. “Əs-sirətun-Nəbəviyyə”, İbn Hişam, tərcümə: Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, Tehran, “Kitabçı” nəşriyyatı, 5-ci çap, 1375-ci h.ş. ili, 1-ci cild, səh.256.
[9]. “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, tərcümə: Seyid Məhəmmədbaqir Musəvi Həmədani, 13-cü cild, səh.53. Bax: “Əl-kəşşaf”, Məhmud Zəməxşəri, Beyrut, “Darul-kutubil-ərəbi”, 2-ci cild, səh.647; “Məcməül-bəyan”, Fəzl ibn Həsən Təbərsi, Tehran, “Nasir Xosrov” nəşriyyatı, 3-cü çap, 1372-ci h.ş. ili, 6-cı cild, səh.609; “Biharul-ənvar”, Əllamə Məclisi, 18-ci cild, səh.289.
[10]. “Biharul-ənvar”, 18-ci cild, səh.312.
[11]. Biharul-ənvar”, 18-ci cild, hədis: 23.
PEYĞƏMBƏRİ-ƏKRƏMİN (S) MERACI CİSMANİ OLUB, YOXSA RUHANİ?
Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) merac səfəri ilə bağlı irəli sürülən iradların ən önəmlisi onun cismani olub-olmaması barəsindədir. Yəni o həzrətin merac səfəri cismani olub, yoxsa ruhani? Başqa sözlə, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) bədəni ilə meraca gedib, yoxsa yuxuda ruhu səmaları gəzib dolaşmış və qəribəlikləri müşahidə etmişdir?
İslam alimləri arasında ən məşhur nəzər budur ki, o həzrətin merac səfəri həqiqət aləmində cismani olaraq baş vermişdir və bu, İslamın qəti və danılmaz məsələləri sırasındadır. Meracla bağlı ən düzgün nəzər də budur! Quran ayələri və İslam rəvayətləri də açıq-aşkar meracın həm cismani, həm də ruhani olduğunu sübut edir. Necə ki, böyük şiə fəqihi və təfsirçisi mərhum Təbərsi “Məcməül-bəyan” kitabında alimlərin bu haqda yekdil fikirdə olduğunu bildirmişdir.[1]
Həmçinin görkəmli şiə hədisçisi Əllamə Məclisi və məşhur əhli-sünnə təfsirçisi Fəxri-Razi belə yazırlar: “Tədqiqatçılar Quran ayələri, şiə və sünni təriqəti ilə nəql olunan “mütəvatir” rəvayətlərə əsasən, qəbul edirlər ki, mütəal Allah İslam Peyğəmbərinin (s) həm cismini, həm də ruhunu Məkkədən Məscidül-Əqsaya və oradan da göylərə qaldırdı. Bunu inkar edən, yaxud ruhani meraca yozan, yaxud onun yuxuda baş verdiyini deyənləri tədqiqat əhlindən hesab etmək olmaz, yaxud da deməliyik ki, onların imanı və yəqini zəifdir.”[2]
CİSMANİ MERACA DƏLİLLƏR
Meracın cismani olduğunu sübut edən dəlillər çoxdur. Lakin biz burada onların bir neçəsini qeyd etməklə kifayətlənirik:
1. “İsra” surəsinin 1-ci ayəsində bu haqda belə buyurulur:
سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ
“Bəzi ayələrimizi göstərmək üçün bəndəsini (İslam Peyğəmbəri (s)) bir gecə (Məkkədəki) Məscidül-Həramdan ətrafını mübarək etdiyimiz Məscidül-Əqsaya (Beytül-Müqəddəsə) aparan Allah pak və müqəddəsdir. O, doğrudan da, (hər şeyi) eşidəndir, görəndir.”
Bu ayədə qeyd olunan “subhanəlləzi əsra bi-əbdihi” – ayəsinin mənası budur ki, mütəal Allah Öz bəndəsini seyr etdirdi. Bu ibarə meracın cismani olduğuna açıq-aşkar dəlalət edir. Çünki “əbd” (bəndə) sözü cisim və ruhdan təşkil tapan insana aid edilir.[3] Bu ayədən başa düşülür ki, Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) merac səfəri cismani və oyaq halda olmuşdur. “Fılankəsi fılan yerə apardım!” – ibarəsi “röya və xəyal aləmində yox, cisim və ruhu ilə birgə apardım” mənasındadır. Onu deyən şəxs başqa bir mənanı nəzərdə tutarsa, mütləq müəyyən bir arqumentə söykənməlidir.
Ayətullah Cəfər Sübhani meracın cismani olduğunu təsdiq edərək yazır: “Qüreyş tayfası İslam Peyğəmbərinin (s) merac səfərini – Məkkədən Məscidül-Əqsaya və oradan da göylərə qalxdığını eşitdikdə, bərk narahat olub, onu təkzib etdilər. Merac hadisəsi onların arasında aktual mövzuya çevrildi. Əgər Peyğəmbəri-Əkrəm (s) bunu yuxuda görsəydi, Qüreyşin o həzrəti təkzib etməsi məna daşımaz və münaqişəyə səbəb olmazdı. Çünki “Mən bir gecə belə bir yuxu gördüm!” – ibarəsi heç zaman ixtilaf və münaqişə yaratmaz.[4] Qüreyşlilərin bu qədər hay-küyündən məlum olur ki, merac cismani olmuş və o həzrət də onun cismani olduğunu iddia etmişdir.
2. Uyğun ayənin əvvəlində işlənən “sübhanəl-ləzi” (Allah pak və müqəddəsdir) – ibarəsi bu mühüm hadisənin möcüzə, qeyri-adi olduğunu göstərir və camaatın onu danmaması üçün mütəal Allah Özünü hər bir eyib və qüsurdan pak bilir. Yoxsa, bədənsiz ruhun seyri bu sayaq təbiri tələb etməzdi!
3. Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) merac səfəri ilə bağlı nazil olan “Nəcm”
surəsinin مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى.لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى “Göz nə yayındı, nə də uzağa getdi. And olsun, (Peyğəmbər) öz Rəbbinin ən böyük qüdrət nişanələrindən bir qismini gördü.” – ayəsində[5] “göz” sözü işlənir. Yəni Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) gözü əsla xəta etmədi və Rəbbinin böyük nişanələrini olduğu kimi gördü. Bu iki ayədən aydın olur ki, merac səfəri röya və “mükaşifə” aləmində yox, cismani şəkildə və o həzrətin oyaq halında baş vermişdir.
4. Zəməxşəri “Kəbir” təfsirində Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) merac səfəri ilə bağlı belə bir hədis nəql edir:
و قد عرج به إلى السّماء فى تلك الليلة،... و أنّه لقى الأنبياء و بلغ البيت المعمور و سدرة المنتهى
“Peyğəmbəri-Əkrəmə (s) gecə vaxtı səmaya aparıldığı zaman bəzi qəribəliklər göstərildi. O həzrət peyğəmbərlərlə görüşdü, “Beytül-məmur” və “Sidrətül-müntəha”ya (sonsuzluq) çatdı.”[6]
Bu hədisdə cismani meraca işarə edən “ərəcə” (meraca aparıldı) ifadəsi işlənmişdir. Bundan məlum olur ki, ruhani meraca dəlalət edən rəvayətlər Qurani-Kərimin zahirinə əks olduğundan rədd edilir.
Qeyd edilən bu nəqli dəlillərə rəğmən, aşağıdakı mətləblər də irəli sürülən şübhəni aradan qaldırır:
1. Merac hadisəsi sözsüz ki, adi bir məsələ deyil, əksinə İslam Peyğəmbərinin (s) möcüzələrindən biridir. Möcüzənin əqli parametrlərdən kənar olmadığını nəzərə almaqla, merac əqli baxımdan mümkündür və müasir elmlərə zidd deyildir.[7] Doğrusu, bəşər mütərəqqi elmi ilə cisimlərin yerini sürətlə dəyişdirən və yer kürəsindən uzaqlaşdıran bir texnika düzəltdiyi halda, hər şeyə qadir Allah Öz Peyğəmbərini (s) sürətlə səmaya aparan və bu istiqamətdə hər bir təhlükədən qoruyun minik vasitəsi yarada bilməzdimi?
2. İslam Peyğəmbərinin (s) meracı birinci möcüzə deyil, digər peyğəmbərlərin zamanında da ona bənzər hadisələr baş vermişdir. Məsələn, külək Süleyman peyğəmbərə tabe olaraq onu istədiyi yerə sürətlə aparırdı. Yaxud İsa peyğəmbərin Allaha doğru qaldırılması bu sayaq hadisələrdəndir. Qurani-Kərimdə buyurulur:
...وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَـكِن شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُواْ فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا .بَل رَّفَعَهُ اللّهُ إِلَيْهِ...
“...Onlar İsanı nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Onlarda yalnız belə bir təsəvvür yarandı. Bu haqlı ixtilafda olanlar onun (şəxsən öldürülməsi) barəsində, əlbəttə, şəkk-şübhə içərisindədirlər. Onların buna dair heç bir məlumatı yoxdur. Onlar ancaq zənnə qapılırlar. Həqiqətdə, onu (İsanı) öldürməmişdilər. Xeyr, Allah onu Öz dərgahına qaldırmışdır...”[8]
Demək, Qurani-Kərim nöqteyi-nəzərindən İsa peyğəmbərin səmalara aparılması və Süleyman peyğəmbərin külək vasitəsilə qısa müddət ərzində uzaq məntəqələri qət etməsi şübhəsiz məsələlərdəndir. İslam Peyğəmbərin (s) merac səfəri də ağlasığan və dərkolunan bir hadisədir və heç kim onu inkar edə bilməz.[9]
3. İslam baxımından yaradılış aləmi sirlər və qəribəliklərlə doludur. Bəşər yeni elmlərin tərəqqisi ilə onların bəzisini kəşf etmişdir. Buna 1400 il öncə ayə və rəvayətlərdə işarə edildiyi kimi, göy aləmində canlı varlıqların yaşamasını misal göstərmək olar. Halbuki bəşər elmi onu yenicə kəşf etmişdir. Məsələn, 1351/1/5 (hicri-şəmsi) tarixli “Fəza” (kosmos) jurnalının 6-cı sayında “Palomar radarı” ünvanlı məqalədə yuxarı aləmin əzəmət və böyüklüyünü belə vəsf edir: “Nə qədər ki, “Palomar radarı”na dəqiq aparatlar və teleskoplar qoyulmamışdı, təsəvvür etdiyimiz aləmin genişliyi 500 km işıq ilindən çox deyildi. Lakin teleskoplar qoyulduqdan sonra onun 1000000000 km işıq ilinə çatdığı məlum oldu və nəhayət, bəzisinin yaşadığımız dünya ilə milyonlar kilometr işıq ili qədər fasiləsi olan milyonlarla yeni kəhkəşanlar kəşf olundu. 1000000000 km il fasiləsi olan bu böyük qalaktika qaranlıq və qorxunc şəkildə gözə görünürdü. Şübhəsiz, həmin qaranlıq qalaktikada yüz milyonlarla kəhkəşan mövcuddur. Amma yüz milyonlarla kəhkəşanlara malik bu böyük aləm özündən böyük bir aləmlə müqayisədə kiçik zərrəcikdən başqa bir şey deyildir. Bununla belə, hələ də ikinci dünyanın fövqündə yeni bir dünyanın mövcud olduğuna inana bilmirik.”[10] (Qurani-Kərimdə yeddi göydən söz açılmışdır. “Səma” sözü lüğətdə yuxarı səmt mənasını daşıyır. Bu, xarici aləmdə müxtəlif konkret nümunələrə malik olan bir anlayışdır. “Yeddi səma”da məqsədin nə olması barəsində İslam alimləri və təfsirçiləri arasında müxtəlif bəyanlar mövcuddur. Onlar müxtəlif növ təfsir etmişlər, amma “yeddi səma” ifadəsinin məcazi yox, həqiqi mənada işlədilməsi daha düzgün nəzərə gəlir.)
Yalnız yuxarı aləmin minlərlə qalaktikalarından biri olan günəş adlı planetdə yüz milyonlarla digər günəş və parlaq ulduzlar vardır ki, astroloqların hesablarına görə, onların daxilində milyardlarla canlı varlıq yaşayan milyonlarla yaşayış kürəsi mövcuddur. Bu isə müasir astronomiya və kosmik elmlərinin bir nümunəsi kimi, səma aləminin bəzi qalaktikalarında canlı varlığın yaşamasını göstərir.[11] Amma dünyanın böyük radarları, rəsədxanaları və kosmik elmləri bəzi qalaktikalar və səma kürələrində canlı varlıq kəşf etməzdən on dörd əsr öncə Qurani-Kərimdə ondan söz açmışdır:
وَلِلّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مِن دَآبَّةٍ وَالْمَلآئِكَةُ وَهُمْ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ
a) “Göylərdə və yerdə olan canlılar, hətta mələklər belə heç bir təkəbbür göstərmədən Allaha səcdə edirlər.”[12]
وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَابَّةٍ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاء قَدِيرٌ
b) “Göyləri, yeri və onlarla yayıb səpələdiyi canlılar yaratmağı Onun qüdrət nişanələrindəndir. Allah istədiyi vaxt onları bir yerə yığmağa qadirdir.”[13]
c) İmam Əli (ə) buyurmuşdur: “Səmadakı ulduzlar yer üzünün şəhərlərinə bənzər şəhərlərdir.”[14]
4. Elm və texnologiya əsrinin alimləri bu elmi fərziyyəni qəbul edərək deyirlər: “Yerin cazibə dalğaları qısa zaman kəsimində dünyanın bir tərəfindən başqa tərəfinə ötürülür və öz təsirini göstərir. Varlıq təkamülü istiqamətində əqlin fövqündə duran aləmin orta nöqtəsindən işıq kimi sürətlə uzaqlaşan qalaktikalar ehtimal verilirsə, sözsüz ki, merac kimi bir fenomen də əqli baxımdan qeyri-mümkün deyil və yeni əsrin elmi üsulları ilə tamamilə uyğundur.”[15]
5. Kosmik uçuşlara dair bir çox maneələr vardır ki, onlar aşağıdakılardan ibarətdir:
a) Yerin cazibə qüvvəsi: ondan qurtarmaq üçün saatda minimum 4000 km sürət lazımdır!
b) Yerin fəza qatlarından kənarda oksigen çatışmazlığı: aydındır ki, insan oksigensiz yaşaya bilməz.
c) Yerin fəzasından kənarda mövcud olan Kosmik, Ultra və X kimi təhlükəli və öldürücü şüalar: bu şüalara azacıq belə məruz qalan insanın orqanizmi ciddi təhlükə ilə üzləşir.
Bütün bu problemlərlə belə, bəşər övladı elm qüvvəsi ilə onlara qələbə çalmış və səma kürələrinə səfər etmişdir. Bu isə meracın mümkünlüyünü bir daha sübut edir.
6. Merac məsələsi keçmişdə nəzərə uzaq gəlsə də, müasir dövrdə bəşər övladı elmin çiçəklənməsi ilə meracın əqli baxımdan mümkün olduğunu sübut edir. Çünki bəşər kosmik gəmilər düzəltməklə sürətlə yer səthindən uzaqlaşmağa və məxsus geyimlərlə yerin yuxarı səthindəki zərərli şüalardan qorunmağa müvəffəq olmuşdur. Artıq, bu gün elmi nailiyyətlər sayəsində yer kürəsini bir saat on dəqiqə müddətində dolanmaq mümkündür. Halbuki yüz il bundan öncə hər kim gələcəkdə belə bir işin baş verəcəyini iddia etsəydi, dəli adlandırılar, hətta yer kürəsinin hərəkətdə olduğunu deyən Bruney kimi yandırılardı.[16]
Bəşər öz məhdud qüdrəti ilə zahirdə qeyri-mümkün işləri mümkün edirsə, Peyğəmbər (s) Allahın izni ilə onu bacara bilməzmi? Şübhəsiz, ilahi qüvvə bəşəri qüvvələrin fövqündədir. Qadir Allah Musa peyğəmbərin əsasını əjdəhaya çevirdiyi kimi, hər bir qeyri-adi işləri də mümkün hala çevirə bilər.
[1]. “Məcməül-bəyan”, 7-ci cild, səh.395.
[2]. “Biharul-ənvar”, Əllamə Məclisi, Beyrut, “Əl-vəfa” müəssisəsi, 18-ci cild, səh.289; “Məfatihul-qeyb”, Fəxri-Razi, 5-ci cild, səh.540-546.
[3]. “Təfsiri-nümunə”, 12-ci cild, səh.9.
[4]. “Füruği-əbədiyyət”, Ayətullah Cəfər Sübhani, “İslam təbliğat dəftərinin nəşriyyat mərzəki”, Qum, 9-cu çap, 1373-cü h.ş. ili, 1-ci cild, səh.386.
[5]. “Nəcm” surəsi, ayə 17-18.
[6]. “Əl-kəşşaf”, Məhmud Zəməxşəri, Beyrut, “Darul-kutubil-ərəbi” nəşriyyatı, 3-cü çap, 1407-ci h.q. ili, 2-ci cild, səh.647.
[7]. “İslam Peyğəmbərinin (s) həyatı”, Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, səh.196.
[8]. “Nisa” surəsi, ayə 157-158.
[9]. “Biharul-ənvar”, 18-ci cild, səh.285.
[10]. “Təfsiri-nümunə”, 1-ci cild, səh.169.
[11]. “Tarixi-İslam əz ağaz ta hicrət”, Əli Dəvani, Qum, “Dəftəri intişarati-islami”, 1373-cü il, səh.22,
[12]. “Nəhl” surəsi, ayə 49.
[13]. “Şura” surəsi, ayə 29.
[14]. “Müstədrəki Səfinətul-bihar”, Şeyx Əli Namazi Şahrudi, Qum, “Ən-nəşrul-islami” nəşriyyatı, 1419-cu h.q. ili. səh.200,
[15]. “Meraci-Peyambər (s) dər didqahe-əql, vəhy və asari tərbiyətiye-an”, Məhəmmədrza İzədpur, “Kövsər” jurnalı, 68-cı say, 1385-ci ilin qışı.
[16]. “İslam Peyğəmbərinin (s) həyatı”, Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, səh.196.
PEYĞƏMBƏRİ-ƏKRƏMİN (S) MERACINDAKI “SƏMA” ANLAMI
[2]. “Əl-müfrədat”, Hüseyn Rağib İsfahani, səh.427, “səma” sözü.
[3]. “İslam Maarifi Ensiklopediyası”, Əhməd Təfəzzüli, “asiman” sözü.
[4]. “Məcməül-bəyan”, Fəzl ibn Həsən Təbərsi, səh.148.
[5]. Bax: “Bəyyinat” jurnalı, 2-ci il, 8-ci say, 1374-cü h.ş. ilinin qışı, səh.76-77.
[6]. “Qamusi-Quran”, Seyid Əliəkbər Qürəşi, səh.332.
[7]. “İbrahim” surəsi, ayə 24.
[8]. “Məarifi-Quran”, Ayətullah Məhəmmədtəqi Misbah Yəzdi, 1-3-cü cildlər, səh.234.
[9]. “Qaf” surəsi, ayə 9.
[10]. “Furqan” surəsi, ayə 61.
[11]. Bax: “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Təbatəbai, 16 və 19-cu cildlər, səh.247 və 327.
[12]. “Məarifi-Quran”, Ayətullah Məhəmmədtəqi Misbah Yəzdi, səh.234-236.
[13]. “Zariyat” surəsi, ayə 22.
[14]. Bax: “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Təbatəbai, 10-cu cild, səh.150.
[15]. “Məcməül-bəyan”, Təbərsi, 9-cu cild, səh.8.
[16]. “Təfsiri əhsənül-hədis”, Seyid Əliəkbər Qürəşi, 1-ci cild, səh.83; “Kövsər”, Yəqub Cəfəri, 1-ci cild, səh.116.
[17]. “Təfsiri-nümunə”, 14-cü cild, səh.261.
[18]. “Təfsiri-nümunə”, 1-ci cild, səh.167-168.
[19]. “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Təbatəbai, 17-ci cild, səh.370.
[20]. “Əl-mizan fi təfsiril-Quran”, Əllamə Təbatəbai, 17-ci cild, səh.370-371.